Eski İran toplumlarının dini inanç sistemleri

Din kişilerin birçok anlamda kendilerini ve iç dünyalarını bulma şekli olarak ifade edilebilir. İlk dini oluşumların meydana gelmeye başladığı dönemde doğadaki dağ, ağaç, toprak, rüzgâr gibi kişilerin hayatında etki eden unsurlar tanrı olarak kabul edilmiştir. Sonrasında kişilerin tanrılar arasında bir görev dağılımı yapması ile de çok tanrılı inanç sistemleri ortaya çıkmıştır. Ancak bu durum bazı düşünürler ve reformistler tarafından reddedilerek tek tanrıcılığa yönelik birtakım girişimler meydana gelmiştir. Bu tek tanrıcılık olgusunu daha çok semavi dinlerde görürken Eski İran toplumları arasında Zerdüşt ve Mani de bu tek tanrıcılık fikrini ortaya atan tarihi kişiliklerdir. Mitra'da önceden beri inanılan ilahi bir varlık olarak Eski İran coğrafyalarında tapınım görmüştür. Bu çalışma, esas olarak Eski İran toplumları arasında kabul görmüş Zerdüşt Dini, Mani Dini ve Mitra Dini çerçevesinde meydana gelen oluşumdan bahsedilmiştir. Yapılan çalışma giriş ve dört ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci Bölüm'de Eski İran'da hüküm sürmüş olan Elam, Med, Pers ve Part Krallıkları hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci Bölüm'de Zerdüşt ve Zerdüşt Dini hakkında detaylı bilgi verilmekle beraber dini uygulamalarına değinilmiştir. Üçüncü Bölüm'de Mani, Mani Dininin oluşumu ve misyonerlik faaliyetleri hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü ve son bölümde de Zerdüşt'ten öncede ilahi bir varlık kabul edilen Mitra dini ele alınmıştır. Sadece Eski İran coğrafyası çerçevesinde incelenen bu inanç sistemlerinin diğer coğrafyalardaki uygulamalarına detaylı olarak yer verilmemiştir. Anahtar Kelimeler: Din, Elam, Eski İran Coğrafyası, Mani, Med, Mitra, Part, Pers, Zerdüşt.