Etkili vatandaş yetiştirmede sosyal bilgiler dersinin rolü

Vatandaşlık kavramına ilişkin kesin bir tanım yapılmamıştır. Çünkü vatandaşlık konusu itibariyle, birçok bilimin ilgilendiği bir alan olup, her bilim bu kavramı kendi alanı çerçevesinde açıklamıştır. Ancak vatandaşlık konusu üzerine yapılan çalışmalardan, vatandaşlığın ne anlama geldiğini ve neyi amaçladığını fark edebilmekteyiz. Vatandaşlık ortak bir vatanda yaşama, uyrukluk, hak ve sorumluluk, aidiyet, tabii olma gibi kavramlar temelinde tanımlanmıştır. İlkçağ'dan günümüze kadar insanların bu statüyü elde etmesi kolay olamamıştır. Zorlu mücadeleler vererek kazanılan vatandaşlık statüsünün insanoğlunun yaşamında önemli bir yer tuttuğunu söyleyebiliriz. Vatandaşlık bireye başlangıçta bir devlette yaşama, tabii olma hakkını tanırken zamanla bu haklar artmış sivil, siyasal, sosyal ve daha birçok alanda bireyin lehinde ilerlemiştir. 19. Yüzyıldan itibaren ise devletler artık vatandaşlık haklarını anayasa ve sözleşmelerle koruma altına almış ve bir nevi insanoğlu İlkçağ'dan günümüze verdiği mücadelenin meyvelerini toplamaya başlamıştır. Günümüzde ise bireylerin yaşamlarının merkezinde bu hakların var olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü vatandaşlık bireyin devlet ile arasındaki karşılıklı durumunu belirtir. Dünyadaki birçok devlet gelecek planlamalarını yaparken vatandaşların nitelikli ve etkili bireyler olması için çaba harcamaktadır. Bireylerin bu şekilde yetiştirmek için eğitim politikaları geliştirmektedirler. Eğitim programları hazırlamaktadırlar. Ülkemiz de gelecek planlamalarında bireylerin yeterli, etkili ve donanımlı vatandaşlar üzerinde inşa etmek istemektedir. Hem dünyadaki birçok ülkede hem de ülkemizde vatandaşlık eğitimini okullar aracılığıyla, okullarda da sosyal bilgiler dersi vasıtasıyla verdiğini söyleyebiliriz. Sosyal bilgiler dersinin nihayi amaçlarından biri de hak ve sorumluluklarının farkında olan etkili ve nitelikli vatandaş yetiştirmektir. Bu amacı gerçekleştirirken de vatandaşlık eğitimini bireylere formal olarak, 4-7. sınıf sosyal bilgiler öğretim programı müfredatıyla vermektedir. Sosyal bilgiler dersi bireylere etkili vatandaşlık yeterliklerini kazandırmayı amaçlar ve bu amaca yönelik bilgi, beceri, tutum ve değer edindirmeye çalışır. Bu araştırmanın genel amacı, İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Sınıf ve Sosyal Bilgiler Bölümünde öğrenim gören öğretmen adaylarının, etkili vatandaş yetiştirmede sosyal bilgiler dersinin rolüne ilişkin görüşlerini belirlemektir. Nicel araştırma yönteminin kullanıldığı bu araştırmanın evrenini İnönü Üniversitesi oluştururken; örneklemini 2018-2019 eğitim öğretim yılında İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Temel Eğitim Sınıf Öğretmenliği Bölümünden 201 ve Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bölümünden 199 olmak üzere toplamda 400 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmanın teorik kısmı tamamlandıktan sonra öğretmen adaylarına beşli likert tipi ölçek hazırlanıp uygulanmıştır. Araştırmanın sonucunda öğretmen adaylarının etkili vatandaş yetiştirmede sosyal bilgiler dersinin rolüne ilişkin algıları cinsiyet değişkenine göre farklılık görülmemekte iken, sınıf değişkeninde sosyal bilgiler ve sınıf öğretmen adaylarının sınıflar arasında farklılık oluşmamakta, sınıf öğretmeni adaylarının sınıflar arasında farklı algıya sahip olduğu görülmektedir. Ayrıca sınıf öğretmeni adaylarının değer ve sosyal bilgiler dersinin rolü hakkında görüşleri sosyal bilgiler öğretmen adaylarına göre daha olumlu olduğu tespit edilmektedir.