Tarihi alanlarda koruma ve rehabilitasyonçalışmalarının dirençlilik kapsamında değerlendirilmesi: Ankara Hamamönü örneği

Gelişen ve küreselleşen günümüz dünyasında kentler ve toplumlar enerji sorunları, ani göçler, salgın hastalıklar ve pandemiler, küresel ve yerel ekonomik krizler, ekolojik değişim gibi beklenmedik şekilde gelişen çeşitli ölçeklerde sorunlarla karşılaşmaktadır. İçinde bulunduğumuz yüzyılda bu sorunlara karşı geliştirilen en güncel ve temel yaklaşımlardan biri 'dirençlilik' kavramıdır. Dirençlilik kavramı, genel olarak, bir sistemin ve katmanlarının sürdürülebilirliğinin ötesinde bütüncül olarak değerlendirilmesidir. Çok katmanlı kentsel sistemler, farklı alt birimlerden oluşan zincir sistemler olarak düşünüldüğünde, tüm sistem kendi alt birimlerindeki halkalardan en zayıf olanı kadar güçlüdür. Göz ardı edilen bir savunmasız bağlantı, tüm sistemin çökmesine neden olabilir ve aynı esneklik ilkeleri çok katmanlı şehir sistemleri için de geçerli kabul edilebilir. Bu noktada dirençlilik; çok katmanlı kent sistemlerinin demografik, ekonomik, ekolojik, altyapısal ve yapısal gibi alt parametrelerinin bütüncül olarak ele alındığı bir değerlendirme mekanizması olarak işlevselleşmektedir. Çünkü kent hayatına karşı ortaya çıkan bu tehditlere karşı şehirlerin her bir katmanının ayrı ayrı korunması neredeyse imkansızdır ve bu noktada dirençlilik, bütünleşmiş bir koruma ve bakım mekanizması olarak devreye girmektedir. Sistemin bütünsel olarak korunması ve sürdürülmesine yönelik çalışmalarda, dirençlilik konusunda birçok yaklaşım geliştirilmiştir. Bu çalışmada, bunlardan en kapsamlı ikisi olan RELi ve CRI, Ankara'daki Hamamönü örneği üzerinden tarihi alanlarda dirençlilik değerlendirmelerini incelemek için ele alınmaktadır. Türkiye'de sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirilen dirençlilik kavramı görece yenidir. Bu çalışma kapsamında ele alınması öngörülen Ankara kenti, kültürel miras koruma ve bununla bağlantılı turizmin dirençlilik çerçevesinde incelenmesine ilişkin dikkate değer bir örnektir. Ankara sadece Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti ve burada başladığı şekliyle yükselen demokrasinin ilk tanığı değil, aynı zamanda Hitit, Frig, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı gibi eski kültürlerin mirasını da içinde barındırmaktadır. Çoklu kültür katmanlarının bir arada var olduğu Ankara'daki Ulus bölgesi örneğinde tarihi alanların dirençliliğinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Ankara, sermaye ve başkent kimliğinin getirdiği aşırı nüfus, trafik, ekonomik ve ekolojik yaşamdaki gelişmeler açısından birçok sorunun gözlemlendiği çok katmanlı bir çalışma alanıdır. Tez alanı olarak seçilen Hamamönü bölgesi, eski şehir merkezinde önemli bir kültür noktasıdır. 2009 yılında Hamamönü bölgesinde gerçekleştirilen rehabilitasyon müdahalelerinden sonra bölgede büyük ölçekli ekonomik, demografik, yapısal ve altyapısal değişiklikler meydana gelmiştir. Hamamönü örneğinin dirençlilik kapasitesinin anlaşılması için bölgenin ekonomik, yapısal tarihsel demografik ve altyapısal, yönetimsel katmanları incelemek için alan analizi, sözlü anket çalışması ve CBS ölçümleri ile veriler toplanmıştır. Toplanan veriler, CRI ve RELi 2.0 dirençlilik ölçekleri bağlamında değerlendirilmiş ve çeşitli öneriler geliştirilmiştir. Ankara'da kültürel mirasın korunması ile ilgili gelecekte neler yapılabileceğine dair bir yol haritasının oluşturulmasında kritik olduğuna inanılmaktadır. 'Tarihi Alanlarda Koruma ve Rehabilitasyon Çalışmalarının Dayanıklılık Kapsamında Bir Değerlendirmesi: Ankara Hamamönü Örneği' başlıklı bu tez, korunması amaçlanan sit alanlarının sağlıklaştırma çalışmaları sonrasında beklenmedik kriz ve bunlara bağlı değişimlere karşı direnç düzeylerini incelemeyi amaçlamaktadır.