Obezitede görülebilen duygusal düzenleme, bilişsel değişiklikler, dürtü kontrol sorunları, ödül sistemindeki bozuklukların bariyatrik- metabolik cerrahi öncesinde ve sonrasında değerlendirilmesi, izlenmesi ve ilişkili biyopsikososyal risk faktörlerinin belirlenmesi

Amaç: Vücutta aşırı yağ birikmesi ile tanımlanan obezite, hipertansiyon ve diyabet gibi tıbbi durumların yanı sıra depresyon gibi ruhsal bozuklukların riskini ve mortaliteyi artıran kronik bir hastalıktır. Obez kişiler, artmış demans riski altındadır ve özellikle yürütücü işlevler ile ilgili gündelik hayatı etkileyebilen bilişsel bozukluklara sahip olma ihtimalleri yüksektir. Ayrıca obez bireylerde bir ödül bağımlılığı olduğu ve bariyatrik cerrahi sonrasında yemek dışındaki maddelere bağımlılık gösterebildikleri savunulmaktadır. Bariyatrik cerrahi, kilo kaybı ve eşlik eden hastalıklardan iyileşme üzerindeki belirgin etkisi nedeniyle obezite için tercih edilen bir tedavidir. Obez hastalarda ameliyat sonrası ilk aylarda bariyatrik cerrahinin bilişsel işlevi ve ödül mekanizmalarını nasıl etkilediği iyi bilinmemektedir. Bu araştırma, obezite ve ilişkili olduğu bilinen psikiyatrik belirti ve bozuklukları sağlıklı kontroller ile karşılaştırarak geniş bir çevçevede incelemeyi, bilişsel belirtiler ve ödül sistemi merkezde olmak üzere obezitenin beyin üzerine olan etkilerinin ortaya konulabilmesini ve bariyatrik cerrahi sonrası bilişsel özellikler ve ödül işleme üzerine olan etkilerini değerlendirmeyi planlamaktadır. Yöntemler: 42 tüp mide (TM) ameliyatı hastası ve 15 sağlıklı kontrol psikiyatrik değerlendirme için Snaith-Hamilton Keyif Alma Ölçeği (SHKAÖ), Bilişsel Başarısızlıklar Ölçeği (BBÖ), Duygudurum Bozukluğu Anketi, Barratt Dürtüsellik Ölçeği, Beck Depresyon ve Beck Anksiyete özbildirim ölçekleri ile değerlendirilmiştir. Bariyatrik cerrahi hastaları başlangıçta ve ameliyattan 3 ay sonra değerlendirilmiştir. Sağlıklı kontroller ise yalnızca bir kez değerlendirilmiştir. Katılımcıların bilişsel işlevleri Penn-CNP nöropsikolojik test bataryası ve ödül yanlılığı Probabilistik Ödül Görevi (PRT) ile incelenmiştir. Insulin direnci (HOMA-IR), HbA1c, C-reakif protein (CRP), lipid paneli, vitamin B12, folik asit ve ferritin düzeylerini değerlendirmek için tüm değerlendirmelerde kan örnekleri alınmıştır. Obez hastaların 19'una (ameliyat öncesi ve ameliyattan 3 ay sonra) ve 15 kontrole, fonksiyonel değişikliklerin değerlendirilmesi için dinlenme durumunda fonksiyonel manyetik rezonans (fMRI) görüntüleme uygulanmıştır. Odaklanılan ilgi alanları başlıca medial prefrontal korteks, hipokampus, nükleus akumbens, orbitofrontal korteks (OFC), kaudat, putamen, amigdala, insular korteks, "default mode" (DMN), "dorsal attention" ve "salience" ağlarıdır. Bulgular: Depresyon, anksiyete, dürtüsellik, stres ve anhedoni skorları obez hastalarda cerrahi sonrası 3. ayda ameliyat öncesine göre anlamlı bir değişiklik göstermemiştir. Penn-CNP bataryasında, görsel-uzaysal algı ve hafıza ile ilgili görevlerde (32.53 ± 3.37, 35.21 ± 3.80, p <0.001, yüz hafızası görevi için; 33.97 ± 3.59'a karşı 35.92 ± 3.58, p =0.001, gecikmiş yüz hafızası görevi için; 15.26 ± 2.59 'a karşı 16.13 ± 2.53, p=0.002, görsel nesne öğrenme görevi için) ve görsel dikkat ve dürtüsellik ile ilgili görevlerde (109.76 ± 12.18'e karşı 114.56 ± 6.75, p=0.002, sürekli performans görevi için) cerrahi öncesi ve cerrahi sonrası 3 ay arasında anlamlı bir artış bulunmuştur. Ayrıca, bataryadaki genel performans puanı da (-0.17 ± 0.81 vs. 0.29 ± 1.07, p<0.001) anlamlı bir yükseliş göstermiştir. Çoklu regresyon analizi, vücut kitle indeksinin (VKİ) görsel nesne öğrenme görevinde (SVT) toplam doğru yanıtları negatif olarak etkilediğini göstermiştir. HOMA-IR, CRP ve trigliseritlerin ise SVT üzerinde bir etkisi bulunmamıştır. Penn-CNP puanları açısından obez hastalar ve sağlıklı kontroller arasında istatistiksel fark saptanmamıştır. Obez grupta ameliyat sonrası 3. ayda, PRT'nin ana çıktıları olan ödül yanlılığı ve ayırt edilebilirlik değişkenlerinde anlamlı bir fark tespit edilmemiştir. Öte yandan, obez hasta grubu ve sağlıklı kontrol grubu karşılaştırıldığında, obeze hastalarda PRT'de daha fazla yanıt yanlılığı (0.144 ± 0.225'e karşı 0.072 ± 0.149, p=0.022) bulunmuştur. Obez hastalarda cerrahi sonrası sol hipokampus ve precuneus arasında fonksiyonel bağlantısallık artmıştır. Korelasyon analizi, cerrahi sonrası obez hastalarda yüz belleği görevinde (IFAC_TOT) toplam doğru yanıtlarındaki değişiklik ile "salience" ağındaki sağ ön prefrontal kortex alan arasında negatif bir ilişki saptanmıştır. Cerrahi sonrası, obez hastalarda DMN ve ödül sisteminin ana alanlarında (akumbens, putamen, ön insula) fonksiyonel bağlantı farkı bulunmamıştır. Obez hastalar ve sağlıklı kontroller arasında da önemli fonsiyonel bağlantı değişiklikleri gözlemlenmiştir. Kontrollere kıyasla obez hastalarda sağ supramarjinal girus (SMG) - sağ ön insula ve sağ insular korteks - sağ OFC arasındaki fonksiyonel bağlantı anlamlı olarak yükselmiştir ve sol prekuneus - sol amigdala arasındaki fonksiyonel bağlantı anlamlı olarak düşmüştür. Ayrıca, obez hastalarda kontrollere kıyasla sol ön kutup - sol OFC; sol orta ve üst frontal girus - sol ve sağ putamen arasındaki fonksiyonel bağlantı anlamlı olarak düşmüştür ve sağ postcentral girus - sağ intraparietal sulkus (IPS) arasındaki fonksiyonel bağlantı anlamlı olarak daha yükselmiştir. Sonuç: Bariyatrik cerrahi, ameliyattan üç ay sonra bile bilişsel görev puanlarında iyileşme ile ilişkili bulunmuştur, ancak hastalarda ödül yanlılığı değişmemiştir. Analizimiz, bilişsel işlev testlerindeki gelişmenin HOMA-IR, CRP ve trigliserit düzeylerindeki iyileşme ile ilişkisinin olmadığını, ancak beyindeki işlevsel bağlantı değişiklikleriyle ilgili olabileceğini göstermektedir. GLP-1, leptin, ghrelin ve inflamatuar sitokinler gibi diğer belirteçler ve beyindeki yapısal değişiklikler bu ilişkiye aracılık ediyor olabilir; bu konularda daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.