Evde bakımda kronik yara bakımı verenlerin özellikleri ve kronik yara bakımında kullandığı yöntemlerin belirlenmesi

Çalışma evde bakımda kronik yara bakımı verenlerin özellikleri ve kronik yara bakımında kullandığı yöntemlerin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı olarak gerçekleştirildi. Çalışma, Bolu il merkezinde bulunan İzzet Baysal Devlet Hastanesi Evde Bakım Merkezi'ne kayıtlı kronik yarası olan bireye bakım verenlerin evlerinde 1 Haziran 2018- 30 Kasım 2018 tarihleri arasında yapıldı. Çalışmanın evrenini Bolu İzzet Baysal Devlet Hastanesi Evde Bakım Merkezi'ne kayıtlı olan 18 yaş ve üzeri kronik yarası olan hastaya bakım veren 102 bakım verici oluşturdu. Evrenin tümünün çalışmaya alınması amaçlandığı için örneklem büyüklüğü hesaplaması yapılmayıp herhangi bir örnekleme yöntemi kullanılmadı. Kronik yarası olan bireye bakım veren 90 bakım verici çalışmaya katıldı. Veri toplamada çalışmacı tarafından oluşturulan bakım veren bilgi formu kullanıldı. Veriler çalışmacı tarafından hafta içi günlerde evde bakım ekibi ile birlikte hasta ziyaretleri sırasında kronik yarası olan bireye bakım veren aile bireyleri ile yüz yüze görüşme tekniğiyle toplandı. Elde edilen veriler bir istatistik programında kodlanarak; sayı, yüzde ve Pearson Ki-kare testleriyle değerlendirildi. Bakım verenlerin %65,6'sının kadın, %34,4'ünün erkek cinsiyette, %52,2'sinin orta yetişkin (36-55) yaş grubunda, %87,8'inin evli, %47,8'inin ev hanımı ve %51,1'inin ilkokul mezunu olduğu saptandı. Bakım verenlerin %47,8'inin hastanın çocuğu olduğu, %92,2'sinin hasta ile aynı evde yaşadığı saptandı. %75,6'sının sosyal güvencesinin olduğu, %61,1'inde kronik hastalık olmadığı ve %63,3'ünün sürekli ilaç kullanmadığı saptandı. Bakım vericilerin %38,9'unun 3 yıl ve üzerinde süredir hastasına bakım verdiği ve %75,6'sının evde bakım maaşı almadığı saptandı. Bunun sebebinin ise başka bir işte çalışıyor olması ya da sonuçlanmaması olduğu düşünüldü. Bakım verenlerin pek çoğunun (%91,1) yara bakımından önce ellerini yıkadığı saptandı. Bakım verenlerin yarıdan fazlasının (%61,1) sterilite kavramını bilmediği; çok azının (%14,4) sterilite kavramını doğru tanımlayabildiği dolayısıyla da çok azının doğru uygulayabildiği düşünüldü. Sterilite kavramı ile doğru orantılı olarak bakım verenlerin çok azının (%12,2) steril eldiven kullandığı geriye kalanların steril eldiven kullanmadığı saptandı. Yarayı temizlemede bakım verenlerin yarıdan fazlasının (%66,7) yarayı temizlemede serum fizyolojik kullandıkları saptandı. Yara temizliğinde uygun olmayan yöntemler (serum fizyolojik ile birlikte yara kremi, yara suyu (rivanol), sabunlu su, oksijenli su, borik asit, kantaron yağı) kullanımının da azımsanmayacak oranda (%28,9) olduğu görüldü. Yara bakımını doğru bir teknikle yapan sadece 7 bakım (%7,8) veren olduğu görüldü. Bakım verenlerden %11,1'i yara bakımında göreceli uygun diğer yöntemleri (serum fizyolojik ile yarayı temizleme + çeşitli yara kremleri sürme + gazlı bezle kapatma ) kullanırken, %12,2'si yara bakımında uygun olmayan diğer yöntemleri (oksijenli su, borik asit, povidon-iyodin, rivanol, vb. malzemelerle yarayı temizleme + gazlı bezle kapatma) kullanmaktadır. Yarayı kapatmak için çoğunluğun (%87,8) steril gazlı bez, betafiks, sargı bezi kullandığını belirtmiş olmasına rağmen çok azının (%14,4) sterilite kavramını doğru tanımlayabildiği dolayısıyla da doğru uygulayabildiği bulgusu ışığında bakım verenlerin steril yara bakımı ve kapatma yöntemlerinde yeterli olmadığı düşünüldü. Bakım verenlerin basınç yarası temizliği ve bakımında bilgi ve becerileri oldukça düşük bulundu.