Evde ikinci el sigara dumanı maruziyeti olan yetişkinlerde sağlık inanç modeline temellenen geribildirim, eğitim ve sosyal medya girişimlerinin korunma inançlarına etkisi

Amaç: Evde ikinci el sigara dumanı (İESD) maruziyeti riski taşıyan yetişkinlerde, Sağlık İnanç Modeline dayalı geribildirim, etkileşimli grup eğitimi ve sosyal medya (SİM GEM) girişimlerinin korunma inançlarına etkisini karşılaştırmaktır. Yöntem: Üç paralel aktif gruptan oluşan, tek kör (katılımcı), randomize kontrollü bir çalışmadır. Her birinde 31 katılımcının yer aldığı 15 dakikalık tek seferlik maruziyet geribildirimi, 50 dakikalık tek seferlik maruziyet geribildirimi + etkileşimli grup eğitimi ve maruziyet geribildirimi + 4 hafta her gün 2 kez yapılan sosyal medya paylaşımlarını içeren girişimler uygulanmıştır. Çalışma, Şubat–Nisan 2025 tarihlerinde Antalya'da bir Aile Sağlığı Merkezi ve iki Halk Eğitimi Merkezinde yürütülmüştür. Veriler; İESD Maruziyetini Önleme Davranışlarına Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği, gerçek ve algılanan maruziyet risk düzeyleri, idrar kotinin test kiti ve Üçüncü El Sigara Dumanına (ÜESD) Yönelik İnançlar Ölçeği ile başlangıçta ve beşinci haftada toplanmıştır. Bulgular: Her üç girişimde katılımcıların İESD inanç düzeylerini anlamlı biçimde artırmıştır (p <.001). En güçlü etki maruziyet geribildirimi + etkileşimli grup eğitimi grubunda gözlenmiştir (F (2,89) = 17.887, p <.001). İdrar kotinin pozitiflik oranlarında azalma eğilimi gözlenmiş, fakat fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p> .05). Gerçek ve algılanan risk farkına dayalı uyum skorları da gruplar arasında anlamlı farklılık göstermemiştir (F (2,89) = 0.557, p = 0.575). Her üç girişimde katılımcıların ÜESD inanç düzeylerini anlamlı biçimde artırmıştır (p <.001). En güçlü etki maruziyet geribildirimi + etkileşimli grup eğitimi grubunda gözlenmiştir (F (2,89) = 30.677, p <.001). Sonuç: Sağlık İnanç Modeline dayalı olarak geliştirilen girişimlerin tüm gruplarda güçlü etki gösterdiği belirlenmiştir. Etki düzeyi maruziyet geribildirimi + etkileşimli grup eğitimi> maruziyet geribildirimi + sosyal medya> maruziyet geribildirimi şeklindedir. Katılımcıların İESD ve ÜESD'ye ilişkin inançları değişirken, İESD maruziyetinde bir değişim olmamıştır.