Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'ne göre Mekke

Evliya Çelebi Seyahatnâme'sine göre Mekke başlıklı Yüksek Lisans Tez çalışması giriş ve sonuç hariç üç bölüm olarak ele alınmıştır. Birinci bölümde Evliya Çelebi'nin hayatından bahsedilecek, ikinci bölümde ise Evliya Çelebi'nin seyahatleri ve Seyahatnâmesi hakkında bilgi verilecektir. Üçüncü ve son bölümde, bu çalışmanın ana konusu olan Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'ne göre Mekke seyahati ve buna bağlı olarak Hac ziyareti hakkında değerlendirmesi yapılacaktır. Hac Seyahatnâmeleri ile ilgili eser veren diğer yazarlar ile Evliya Çelebi arasındaki üslup farklılığı bu çalışmanın diğer bir konusudur. Bu bağlamda İbn Cübeyr ve İbn Battuta'nın eserleri ve üslupları Evliya Çelebi Seyahatnâmesiyle karşılaştırılacaktır. Ayrıca Ludovico de Varthema, Joseph Pitts, Ali Bey el-Abbasî, Johann Ludwing Burckhardt ve Richard Burton gibi yabancı seyyahların Mekke ve özellikle Hac ibadeti ile ilgili gözlem ve düşüncelerine de yer verilmiştir. Böylelikle Mekke ve Hac konusunun, başta Evliya Çelebi Seyahatnâmesi olmak üzere diğer kaynaklarda nasıl ele alındığının karşılaştırılması plânlanmaktadır. Sonuç kısmında, Seyahatnâme'nin Hac bölümünde de Evliya Çelebi'nin abartılarına ve tarihi olarak sabit bazı gerçeklere farklı tanım ve anlamlar yüklemesinden bahsederek, bunların nedenlerini vermeye çalıştık. Ayrıca eserinin Hac kısmında geçen menkıbeler, efsanelere yer vermesi şaşırtıcı olup; bu verilerden hareketle, o zamanki halkın bilgi seviyesini öğrenmiş olmaktayız. Yine Evliya Çelebi'nin eserinin en heyecanlı ve dikkat çekici bölümlerinin yer aldığı IX. cildi aynı zamanda bakıldığında ayrı bir "Hac Seyahatnâmesi" olarak da kabul edilebilmektedir. Hac yolculuğu sırasında Evliya Çelebi'nin ortaya koyduğu gözlemleri, Hac Seyahatnâmesi'nde orjinalliğiyle birlikte pek çok ayrıntıya da yer vermiştir. Anahtar Kelimeler: Evliya Çelebi, Seyahatnâme, Mekke, Hac, XVII. yüzyıl.