Dayanıklı esneklik perspektifinden mimarlık eğitimini keşfetmek: Pandemi deneyimi örneği

Son yıllarda tsunami, kuraklık, sıcak hava dalgaları, orman yangınları ve depremler gibi dünyada çok sayıda felaket meydana geldi. Doğal afetler dışında, ekonomik çöküş, salgın hastalıklar, sosyal çatışmalar, yoksulluk, dünya kaynaklarının giderek azalması, iklim değişikliğinin etkileri, terör ve savaş gibi pek çok krizle karşılaşıldı. Bu felaket ve afet döneminde, beklenmedik ve zorlayıcı olaylar karşısında sağ kalabilmek için dayanıklı ve esnek sistemlere ihtiyaç vardır. Dayanıklı esneklik (Resilience) kavramı bir sistemin, şoklar, krizler karşısında veya bir değişiklik sonrasında kendini toplama kabiliyetini ifade eder. Bu kavram, zorluklar karşısında karmaşık sistemlerin davranışlarını ve niteliklerini anlamak amacıyla birçok alanda kullanılmaktadır. Dayanıklı esneklik (resilience) kavramı farklı kaynaklarca farklı şekillerde dilimize aktarılmıştır. Bunlardan bir kısmı dayanıklılık, direnç, esneklik, yılmazlık, toparlanma, sağlamlık ve metanettir. Tek başına bu terimler yetersiz kaldığı için kavramın hem değişim, dönüşüm ve yenilenme boyutunu yansıtan esneklik; hem de güçlükler karşısında ayakta kalma boyutunu temsil eden dayanıklılık kavramı beraber kullanılmıştır. Pandemi ile birlikte, mimarlık eğitiminin esnek ve dirençli olma ihtiyacı gündeme gelmiştir. Dahası, pandemi sürecinde pek çok yeni araç ve yöntem deneyimlenmiştir ve bunların bazılarının kalıcı olacağı tahmin edilmektedir. Eğitim sisteminin pandemi sürecinde dönüşmesi, adaptif dayanıklılık çerçevesi ile uyuşmaktadır. Bu bağlamda, pandemi deneyimi, mimarlık eğitiminin zorluklar karşısında dönüşüm sürecine dair gözlemlenebilir bir örnek sunmaktadır. Yaşanan ve yaşanacak diğer zorluklar karşısında mimarlık eğitiminin dönüşümünü ve yeni koşullara uyumunu anlamak ve yönlendirmek için yaşanan güncel değişimleri anlamak ve analiz etmek büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, gelecek zorluklar karşısında mimarlık eğitiminin dönüşümüne dair içgörü sağlamak için pandemi örneğini ele almaktadır. Bu bağlamda mimarlık eğitiminin yaşadığı değişimler dayanıklı esneklik perspektifinden incelenmektedir. Bu amaçla öncelikle dayanıklı esneklik kavramı ve mimarlık eğitiminin bazı temel karakteristikleri (müfredat, araçlar, öğrenme ortamı ve etkileşim) tartışılmıştır. Böylece mimarlık eğitimine dayanıklı esneklik çerçevesinden bakmaya yardımcı olacak bir zemin oluşturulmuştur. Çerçeveyi belirledikten sonra, mimarlık eğitiminin daha önce geçirdiği dönüşümleri karşılaştığı zorluklarla ilişkili şekilde ele almak için mimarlık eğitimi üzerine bir literatür taraması yapılmıştır. Son olarak, TOBB ETÜ Mimarlık Bölümü'nün pandemi deneyimine ilişkin hocalar, öğrenciler ve idari kadro ile mülakatlar yapılmıştır. Bu çalışma ile Türkiye'deki mimarlık eğitim sisteminin dayanıklılığını arttırmaya dair veri toplanması, stratejiler üretilmesi ve eğitim sisteminin gelecekteki krizlere daha iyi uyum sağlamasına katkı koymak hedeflenmiştir.