Fahreddin er-Râzî'nin Şerhu'l-işârât'ında yaratma sorunu

Fahreddin er-Râzî (ö. 606/1210), kendinden önce yaşayanların entellektüel birikimlerini tevarüs eden, onları eleştirel ve özgün bir yöntemle değerlendirerek kendinden sonra yaşayanların hizmetine sunan, İslam düşünce dünyasının en gözde isimlerinden birisidir. Onun, kelâm ve felsefe birlikteliğinin zirvesinde bulunduğunun tezahürü, oluşturduğu ekol ve her iki disipline ait konuları kapsamlı bir şekilde ortaya koyduğu eserleridir. İslâm filozofu İbn-i Sînâ'nın (ö. 428/1037) en önemli eserlerinden olan ve felsefesinin diğer ilimlere tesirinde etkin rol üstlendiği bilinen el-İşârât ve't-tenbîhât'ına yazılan şerhler içerisinde en mühim yer tutanlardan biri Fahreddin er-Râzî'nin Şerhu'l-İşârât'ıdır. Bu çalışma, yaptığı ciddi tenkitleri ve kendine özgü düşünceleriyle belirleyici bir sima olan Râzî'nin Şerhu'l-İşârât'ta yaratma problemini nasıl ele aldığını incelemektedir. Çalışmanın birinci bölümünde, yaratmanın mâhiyeti açıklandıktan sonra, Râzî'nin yaratma düşüncesine kaynaklık etmesi bakımından yaratma fikrinin barındırdığı tartışmalar, tarihsel arka plan olarak verilmiştir. İkinci bölümde, yaratmanın metafizik zemini olarak varlık incelenmiş; varlığın tanımı, mâhiyet ile ilişkisi, alanları ve bölümleri ortaya konulmuştur. Son bölümde ise yaratmanın fâili olarak Tanrı'nın zât, sıfat ve fiilleri, âlemin yaratılışı ve bir yaratma modeli olan sudûr teorisine dair eleştiriler ele alınarak Râzî'nin Şerhu'l-İşârât merkezinde yaratma sorununu nasıl değerlendirdiği sunulmaya çalışılmıştır.