Fakir Baykurt'un romanlarında toplumun müşterek bilinçaltını yansıtan tiplerin karşılaştırmalı incelenmesi

Bu çalışmada Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatının tanınan yazarlarından Fakir Baykurt'un on dört romanının adeta yazılma nedeni olan ve C. Jung'ın ''yaşlı bilge arketipi'' ile paralel özelliklere sahip yaşlı bilge tipi, köylerdeki kolektif bilinçaltını yönlendirebilme kabiliyeti açısından incelenmiştir. Romanların temelindeki ezen-ezilen, zengin-fakir, yöneten-yönetilen gibi güçlerin eşit olmadığı çatışma şemasında çoğunlukla mağlup tarafta bulunan köylülerin hem lideri hem sözcüsü hem de akıl vereni konumundaki yaşlı bilgeler, Baykurt'un sahip olduğu ideoloji çerçevesinde, okur için toplumsal mesajlar barındırarak yazarın roman içindeki sözcülüğünü üstlenir. Diğer yandan yaşlı bilgelerin bulunduğu mekânlar yani, yaşamın neredeyse tamamıyla toprağa bağlı olduğu köyler ile sanayileşme ve modernizmin dönüştürdüğü şehirler, onların otoriteleri üzerinde olumlu ve olumsuz çok sayıda etkiye sahiptir. Üç ana bölüm ve sonuçtan oluşan çalışmanın ilk bölümünde roman türünün Avrupa edebiyatındaki ve Türk edebiyatındaki işlevsel yönleri, toplumcu gerçekçi anlayışın Türk edebiyatındaki yansımaları, Cumhuriyet bürokrasisinin ülkedeki ''köylü sorununa'' çözüm arayışları, Köy Enstitüleri ve Enstitü mezunu yazarların edebiyata yeni bir gerçekçilik anlayışı getirerek oluşturdukları köy romanı birbiriyle ilişkilendirilerek yorumlanmıştır. İkinci bölümde Fakir Baykurt'un hayatı, tipin roman içindeki işlevini ve önemini daha iyi konumlandırabilmek için roman türünün şahıs kadrosu, Baykurt'un romanları ve bu romanlardaki bilge tiplerin gelişimi incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise yaşlı bilgeler karşılaştırmalı bir şekilde ele alınarak onların köydeki sosyal çevre ve ilişkiler üzerinde sahip olduğu otorite ile bu otoritenin değişen mekânlara göre farklılaşan etki gücü, tüm farklarıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Fakir Baykurt, yaşlı bilge tipi, köy romanı, kolektif bilinçaltı.