Characters
84 theses under this subject heading
Cengiz Aytmatov'un romanlarında şahıslar kadrosu
Cengiz Aytmatov, Türk Kültürünü dünyada duyurabilmiş ve tanıtabilmiş, önemli bir edebiyatçıdır. Eserlerinde kendi insanının geleneklerini, kültürünü, tüm insanlığı ilgilendiren savaş, açlık, kültür ve korunması, asimilasyon, dil gibi meseleler ile aşk, anne, kahramanlık, ölüm, ayrılık, ihtiraslar, iyilik, kötülük gibi konular ve özellikle günümüzün modern dünyasının insanını ilgilendiren ideolojiler, kapitalizm, globalleşme, tabiat ekoloji gibi sorunları evrensel kavramı içinde işler. "Her yazar bir milletin çocuğudur ve o milletin hayatını anlatmak, eserlerini kendi milli gelenek ve törelerini kaynak alarak zenginleştirmek zorundadır. Benim yaptığım önce bu, yani kendi milletimin geleneklerini ve hayatını anlatıyorum. Fakat orada kaldığınız takdirde bir yere varamazsınız. Edebiyatın milli hayatı ve gelenekleri anlatmanın ötesinde de hedefleri vardır. Yazar, ufkunu milli olanın ötesine doğru genişletmek ve "evrensel"olana ulaşmak için gayret göstermek durumundadır." (Kolcu, 2008: 69) diyen Aytmatov, Milletinin tarih boyunca kazandığı bütün maddi ve manevi zenginliğini eserlerine yansıtmıştır. Yaşadığı coğrafyanın, insanının tarih içinde kazandığı değerlerini, acılarını, kahramanlıklarını, tecrübelerini yazıya döküp ölümsüzleştirmiştir. Halkının içine düştüğü zor durumları eserlerinde en güzel şekilde anlatan, onların çözümlerine dair ipuçları gösteren, eserlerinde kendi ifadesi ile "tipik insan" ortaya koymaya çalışan Cengiz Aytmatov, yarattığı eserleriyle Kırgız halkının kültürünü, tarihini, halkının değerlerini yeniden hatırlatmaya çalışmıştır. Anahtar kelimeler: Cengiz Aytmatov, Türk kültürü, karakterler.
Fahreddin er-Râzî'nin i'câz ve tefsir anlayışında nazım
Kur'an'ın i'cazını açıklamak üzere geliştirilen nazım nazariyesi, en verimli uygulamasını tefsir literatüründe bulmuş ve kendisinden sonraki dil, belagat ve tefsir çalışmalarına yön vermiştir. Bu tezde, nazariyenin seyri açısından önemli bir noktada duran Fahreddin er-Razi'nin (ö. 606/1210) nazım anlayışı, onun tefsir, i'caz ve belagat alanındaki düşünceleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Nazım kavramının Razi'den önceki seyrinin incelendiği birinci bölümde, kavramın bir nazariye ölçeğinde ilk defa Abdülkahir el-Cürcani (ö. 471/1078) tarafından ele alındığı, Cürcani ile Razi arasındaki süreçte nazariyenin belagat ve i'caz literatüründe ciddi bir karşılık bulmadığı, onu ilk defa Razi'nin farklı alanlarda yazdığı eserlerde hem nazari hem uygulama düzeyinde yeniden gündeme getirdiği gösterilmektedir. Tezin ana kısmını oluşturan ikinci bölümde ise Razi'nin nazım kavramını söz konusu ettiği üç eseri tarihsel sırasıyla incelenmektedir. Bu minvalde, Nihayetü'l-icaz'da Cürcani'nin nazım anlayışına yönelik önemli müdahaleler, Nihayetü'l-ukul'de kavramın yeniden tanımlanması, Mefatihü'l-gayb'da ise çok anlamlı olarak kullanılması ortaya konulmaktadır. Çalışmada, Cürcani tarafından Kur'an'ın her bir suresindeki i'cazı açıklamak üzere ortaya konan nazım nazariyesinin, Razi tarafından temel meseleleri ve kavramsal vurguları bir yana konularak araçsal şekilde üstlenildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Necâtî Bey Dîvânı'nın şahıslar kadrosu ve Ahmed Paşa Dîvânı'nın şahıslar kadrosuyla karşılaştırmalı incelenmesi
Necâtî Bey, klâsik Türk edebiyatının en meşhur şâirlerinden biridir. Ahmed Paşa ile 15. yüzyılın en büyük iki şâirinden biri olduğu konusunda gerek dönemin tezkire sâhibi müellifleri gerekse dîvân edebiyatı üzerine çalışmalar yapan günümüz araştırmacıları hemfikirdirler. Bu çalışmanın amacı Ahmed Paşa Dîvânı'yla karşılaştırmalı olarak Necâtî Bey'in, dîvânında yer verdiği şahısları, hangi münâsebetlerle ve ne sıklıkla andığını tespit ve örnek beyitlerle tahlil etmektir. Çalışmada, Necâtî Bey'in dîvânında andığı şahıslar, Ahmed Paşa Dîvânı'yla karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Necâtî Bey'in, dîvânında 125 (yüz yirmi beş) şahsa ve dîvân şâirlerince bir şahıs gibi tasavvur edilen varlığa yer verdiği tespit edilmiştir. Bu sayı Ahmed Paşa için 97 (doksan yedi)'dir. Tespit edilen şahıs ve varlıklar; dinî şahsiyetler ve varlıklar, târihî şahsiyetler, edebî eser kahramanları, târihî-efsânevî şahsiyetler ve mitolojik varlıklar olmak üzere dört bölümde incelenmiştir. Çalışma boyunca ele alınan şahıslar hakkında evvela bibliyografik bilgiler verilmiş, akabinde şahıslara dair Necâtî Bey ve Ahmed Paşa dîvânlarında yer alan örnek beyitler açıklanmış, her bölümün sonunda tablolar oluşturulmuş ve elde edilen bilgiler mukayese edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Necâtî Bey, Ahmed Paşa, dîvân edebiyatı, şiir, şahıslar
Adalet Ağaoğlu'nun romanlarında şahıs kadrosu
Adalet Ağaoğlu, farklı metin türlerinde kaleme aldığı eserleriyle Türk edebiyatında kendine özgü yer edinmiş önemli yazarlarımızdan biridir. Onun eserleri edebiyat eleştirisi ve araştırması bağlamında pek çok çalışmaya konu olmuştur. Yazarın romanlarını şahıs kadrosu bakımından incelediğimiz bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm Adalet Ağaoğlu'nun hayatı ve yazarlığına dair genel bilgileri içermektedir. İkinci bölümde çalışmamıza konu olan dokuz romanı iki ana başlıkta ele alarak şahıs kadrosuna yönelik tespit ve değerlendirmeler yapılmıştır. Değerlendirme yaparken Nurullah Çetin'in "Roman Çözümleme Yöntemi" adlı eserinde yer alan "Kişiler Kadrosu" bölümündeki tasnife bağlı kalınmıştır. Bu bölümde romanların kişi kadrosu merkez kişi, tip, karakter ve yardımcı kişiler olmak üzere dört alt başlık üzerinden değerlendirilmiştir. Gerekli hallerde kurgusal kişi başlığına da yer verilmiştir. Üçüncü bölüm, incelediğimiz romanların şahıs kadrosu hakkında genel bir değerlendirmeyi içermektedir. Bu bölümde romanlarda öne çıkan belli başlı karakteristik durumlar alt başlıklar halinde ifade edilmiştir. Sonuç bölümünde ise, Adalet Ağaoğlu'nun romanlarındaki şahıs kadrosuyla ilgili ulaştığımız tespitler sıralanmıştır.
Kazak destanlarındaki tiplerin tespiti ve tahlili
Destanlar; bir kahramanın hayatı etrafında oluşan ve çeşitli zıtlıkların çatışmasından meydana gelen anlatılardır. Bu çatışmada tarafların fikirlerinin, değerlerinin ve ideallerinin temsilcileri ise tiplerdir. Tipler, çatışma sırasında karakteristik eylemler sergileyerek destanın yapısında rol alırlar. Kazak destan tiplerinin konu edildiği bu tezde de destanın yapısını oluşturan tiplerin tespit edilmesi ve tespit edilen tiplerin tutarlı bir şekilde adlandırılıp tahlillerinin yapılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda tezin kapsamı "Türk Dünyası Destanlarının Tespiti ve Türkiye Türkçesine Aktarılması ve Yayılması Projesi" dâhilinde Türk Dil Kurumu yayınları arasından çıkan, 11 ciltlik Kazak Destanları'ndan 47 destan olarak belirlenmiştir. Bu incelemede, öncelikle yapısalcı yöntemden faydalanılarak metinler parçalara ayrılmış ve tekrar eden 46 karakteristik eylem tespit edilmiştir. Sonrasında da tipoloji yöntemiyle tipler sınıflandırılmıştır. Bu yöntemler kullanılırken geçmiş çalışmalardan faydalanılmakla birlikte özgün ölçütler belirlenmiştir. Belirlenen ölçütler doğrultusunda Kazak destanlarındaki tiplerin etkinlik alanları kahraman, olumlu ve olumsuz tipler olarak üçe ayrılmıştır. Ardından da kahramanla olan ilişkileri doğrultusunda olumlu ve olumsuz tipler, başlıklar halinde incelenmiştir. İlgili tasnifler sonucunda Kazak destanlarındaki olumlu tipler "kahramanın yardımcısı, olağanüstü kurtarıcı, ideal baba, ideal sevgili, ideal anne, haberci ve arabulucu" tipi olarak belirlenirken olumsuz tipler "düşman, hain, zalim ebeveyn, rakip, düzmece kahraman, hilekâr ve muhbir" tipleri olarak belirlenmiştir. Belirlenen bu tiplerin sergiledikleri eylemler ayrı ayrı incelenmiş, inceleme sırasında elde edilen bilgiler tablo ve grafiklerle gösterilerek eylemlerin yapısal ve bağlamsal işlevleri üzerinde durulmuştur. Böylece ilk kez "yapısalcı bir yöntemle" Kazak destanlarındaki bütün tipler tespit ve tahlil edilmiştir.
Ahmedî Dîvânı'nda tarihî, efsanevî, mitolojik şahıslar ve arketipleri
Klasik Türk edebiyatının kurucularından olan Ahmedî, XIV. asır Türk edebiyatının önde gelen şairlerindendir. Şiirlerinde pek çok tarihî, efsanevi ve mitolojik unsura yer vermiştir. Bu çalışmada da Ahmedî'nin sahip olduğu zengin mitolojik birikimin, Dîvân'ında yer alan tarihî ve efsanevi şahıslar üzerine nasıl yansıdığı ve şairin muhayyilesinde nasıl şekillendiği anlatılmış ve beyitlerle örneklendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Ahmedî'nin ve yaşadığı dönemin şiir anlayışındaki mitolojik kültür birikiminin arketipleri bağlamında ortaya konması ve beyitlerle örneklendirilmesidir. İki bölüme ayrılan çalışmanın ilk bölümünde peygamberler ve kutsal kitaplarda zikredilen şahıslar maddelere ayrılarak beyitler, arketipleri bağlamında incelenmiştir. İkinci bölümde ise mitolojik ve efsanevi şahıslar yine maddelere ayrılarak arketipleri ve Ahmedî Dîvânı'na yansıma biçimleri incelenmiştir.
Kişilik tipleri envanterinin geliştirilmesi ve üniversite bölümlerinin kişilik kodlarının belirlenmesi
Bu çalışmanın amacı, lise öğrencileriyle kariyer psikolojik danışması yaparken kullanılmak üzere, Jung'un Psikolojik Tipler Kuramına ve bu kurama Briggs ve Myers'ın yaptığı katkılara dayanan, bir envanter (KTE-Kişilik Tipleri Envanteri) geliştirmektir. Envanter rasyonel-kuramsal yaklaşıma dayalı olarak geliştirilmiştir. Ayrıca üniversite bölümlerinin kişilik kodları da belirlenmiştir. Envanterin taslak formu Ankara'da 2017-2018 eğitim yılında liseye devam eden 683 gönüllü öğrenciye uygulanmıştır. Üniversite bölümlerinin kişilik kodları aynı yılda Hacettepe Üniversitesindeki 145 akademisyenin verdiği bilgilerden elde edilmiştir. Envanterin yapı geçerliği çalışması betimleyici yapısal eşitlik modeli ve betimleyici faktör analiziyle gerçekleştirilmiştir. KTE'nin benzer ölçekler geçerliğini incelemek için, KTE, Türkçe MBTI-G formuyla birlikte gönüllü katılımcılara uygulanmış ve bu iki envanterden alınan puanlar arasındaki Pearson korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. Ölçümlerin güvenirliği KR-20 ve test tekrar test teknikleriyle incelenmiştir. Veriler Mplus 8 ve Statistica 13 paket programları kullanılarak çözümlenmiştir. Elde edilen sonuçlar KTE'nin kuramsal yapıda olduğu gibi dört faktörden oluştuğunu ve bu dört faktörün toplam varyansın %70,93'ünü açıkladığını göstermiştir. KTE'nin iç tutarlık katsayısının (KR-20) .90 ve .94 arasında değiştiği bulunmuştur. KTE'nin aynı gruba iki hafta arayla tekrar uygulanması sonucunda Pearson korelasyon katsayısının .81 ve .85 arasında değiştiği, KTE ve Türkçe MBTI-G formu arasındaki Pearson korelasyon katsayısının ise .70 ve .79 arasında değiştiği bulunmuştur.
Türk dünyası masalları tip katalogu
Masallar tarihsel süreç içerisinde insanlığın geçirdiği dönüşüm, değişim ve gelişimi en çok yansıtan sözlü kültür ürünlerinden bir tanesidir. Bir başka deyişle insanoğlunun başından geçen olayların veya durumların dile dökülmüş yansımalarıdır. Masallar her bir sözlü kültür ürünü gibi "olaylar", "kahramanlar" ve "sembol tipler" üzerine oturtulmuş, belli kalıpla oluşmuş ürünlerdir. Bu yapısıyla kimi zaman edebi türlerden farklı olarak olağanüstü, zamanı ve mekânı belirsiz, üslûp ve anlatımıyla karşımıza çıkmakla birlikte kimi zaman ise olağan hayattaki unsurları barındırması ile kendi dünyasını oluşturmaktadır. Bu çalışmada Türkiye'den ve Türk Dünyasından seçilen masalların tiplerini ve versiyonları tespit etmek suretiyle, masalların motif yapısı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın temel amacını, tiplerin ve masal versiyonlarının önemini vurgulamak suretiyle versiyonları derlendikleri yerlere ve zamana göre sıralamak oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle "Masal Kavramı", "Tip Kavramı" "Yayılma ve Versiyon Kavramı" ve "Motif Kavramı" hakkında kısaca bilgi verilmiş, ardından çalışmada yararlanılacak kuramlar ve bu kuramların çalışmadaki önemi üzerinde durulmuştur. Çalışmanın temelini "Masal Tiplerinin Tespiti" oluşturmaktadır. Masallardan hareketle belirlenen bu tipler, masalın bütününü nasıl ve ne biçimde oluşturduğunu açıklayabilmek ve bunları sağlam bir zemine oturtmak amacıyla "Türk Dünyası Masallarında Tespit Edilen Tipler" adlı ikinci bölümde ayrıntılı olarak incelenmeye çalışılmıştır. Elde edilen bulgulardan yola çıkarak masallara ilişkin çıkarımların yapıldığı "Sonuç" bölümünün ardından, çalışmaya ışık tutan eserlerin yer aldığı "Kaynakça" ya yer verilmiştir.
Kırgız destanlarında kadın tipler
Bu çalışmanın konusu, Kırgız destanlarındaki kadın tiplerdir. Çalışmanın kapsamını, Türkiye Türkçesine aktarılan başkahramanı kadın olan ve başkahramanı erkek olan toplam 20 Kırgız destanı oluşturmaktadır. Bu destanların şahıslar kadrosunda bulunan toplam "126 kadın karakter" tespit edilerek incelemeye dahil edilmiştir. Söz konusu tiplerin belirlenmesi adına Kırgız destanlarında yer alan kadın karakterler, tipolojik özellikleri ve destanlarda sergiledikleri eylemleri dikkate alınarak bir tasnife tabi tutulmuştur. Bu tasnifte Kırgız destanlarındaki olumlu kadın tipler: "alp tipi", "âşık tipi", "ideal eş tipi", "ideal anne tipi", "bahşı/şifacı tipi", "cariye tipi", "kurtarıcı tipi", "masum düşman tipi", "kırk kız tipi" "yenge tipi" ve "süt anne tipi"; olumsuz kadın tipler ise: "düşman tipi", "hain tipi", "kötü eş tipi", "haris tipi", "hilekar tipi", "boşboğaz tipi" ve "zalim ebeveyn tipi" olarak adlandırılmıştır. Yapılan tasnifin ardından kadın karakterlerin tipolojisi bütüncül olarak incelenmiştir. Ortaya konulan tasnifin ve kadın tipler için kullanılan adlandırmaların anlaşılır olması adına, çalışmada öncelikli olarak, Kırgız destanlarının her biri yapısal bir çözümleme yöntemiyle incelenmiştir. Bu çalışma ile, en genel anlamda "kahramanlık anlatıları" olarak tanımlanan destan türüne dair: "Destan kahramanları kimlerdir? Kahraman erkek olmak zorunda mıdır? Kadın kahramanın özgün bir biyografisi var mıdır? Kahramanlar insan olmak zorunda mıdır? Kahramanın savaşması bir zorunluluk mudur? Genel kabul gören bir kahramanca davranış kodu var mıdır?" gibi sorulara cevap aranmıştır. Ayrıca, kadın başkahramanın ve başkahramanı erkek olan destanlardaki kadın karakterlerin tipolojisini ortaya koymak hedeflenmiştir. Böylece gerek Halk Bilimi alanındaki araştırmacılara gerekse farklı disiplinlerde "kadın tipler", "halk anlatılarında kadının rolü" ve "toplumsal cinsiyet" gibi konularda araştırma yapan bilim insanlarına veri sağlamak amaçlanmıştır.
Uygur sihir masallarının tip ve motif yapısı bakımından incelenmesi
Bugün Doğu Türkistan'da yani Çin Halk Cumhuriyeti'ne bağlı "Sincan Uygur Özerk Bölgesi"nde yaşayan Uygurlar, yerleşik hayata geçen ilk Türk boyudur. Erken dönemde yerleşik hayata geçmeleri, yazıyı ve matbaayı kullanmaları, farklı dinlere inanmış olmaları, özellikle ticaretle uğraşmaları ve tarihi İpek Yolu üzerinde bulunmaları Uygur kültürünün şekillenmesinde etkili olmuştur. Çok zengin bir sözlü kültüre sahip olan Uygurların sihir masalları üzerine yapmış olduğumuz bu çalışma, bütün bu kültürel çeşitlilik göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Uygurlarda masal türü 9. ve 10. yüzyıllardan itibaren görülmeye başlamıştır. Uygur masal külliyatı içerisinde sihir masalları önemli bir yer teşkil etmektedir. Bu çalışmada Uygur sihir masalları şekil, yapı, işlev açısından incelenmiş, özellikle söz konusu masalların tip ve motif yapısı ortaya konmaya çalışılmıştır. Tipler tespit edilirken Hans Jörg Uther'in hazırlamış olduğu "Uluslararası Masal Tip Kataloğu" kullanılmıştır. Motiflerin tespitinde ise Stith Thompson tarafından hazırlanan "Halk Edebiyatı Motif İndeksi" adlı katalog kullanılmıştır. Uygurlarda masal türünün adlandırılması, sınıflandırılması ve masal anlatma geleneği de ele alınıp incelenmiştir.
Türk halk anlatmalarında olumsuz tipler -mit, destan, halk hikayesi
Türk halk anlatmalarındaki olumsuz tipleri konu edinen bu çalışma; mit, destan ve halk hikayelerindeki olumsuz tiplerin tespiti, tasnifi ve tahlilini esas almıştır. Çalışmada, bir metni oluşturan yapısal birimlerin organizasyonunu incelemede kullanılan yapısalcı yöntem tercih edilmiştir ve yapısalcı yöntemin uygulanışındaki farklılıklar değerlendirilerek, halk anlatmalarındaki olumsuz tiplerin tespitinde ve tasnifinde faydalanılabilecek özgün bir yöntem oluşturulmuştur. Bu yöntemin tutarlı bir şekilde uygulanabilmesi için çalışma, profesyonel anlatıcılar tarafından icra edilen halk anlatması türleri olan mit, destan ve halk hikayeleriyle sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda, Türk boylarına ait mit, destan ve halk hikayelerindeki olumsuz tiplerin, metinler içerisindeki sistemli yapısını ortaya koymak hedeflenmiştir. Çalışmada; Altay, Başkurt, Hakas, Karaçay, Kazak, Kırgız, Özbek, Saha, Tatar, Türkiye (Anadolu), Türkmen ve Uygur Türklerinin sözlü ve yazılı geleneklerindeki mit, destan ve halk hikayelerinden altmış ikisi (boylar ve varyantlarla birlikte) incelenmiş ve bu metinlerde yer alan 303 olumsuz karakter tespit edilmiştir. Tespit edilen olumsuz karakterler metin içerisindeki rollerine bağlı olarak; "casus tip", "düşman tip", "düzmece kahraman tip", "hain tip", "hilekar tip", "masum veya tanrısal aptal tip", "rakip tip" ve "zalim ebeveyn tip" olmak üzere sekiz başlık altında tasnif edilmiştir. Olumsuz karakterler tespit ve tasnif edildikten sonra ortaya çıkan sekiz olumsuz tip hakkında metinlerden örneklerle bilgi verilmiştir. Ayrıca bu tasviri bilgi, sayısal verilere dönüştürülerek tablo ve grafiklerle gösterilmiştir. Böylece, olumsuz tiplerin nitelikleri hakkında objektif bilgi verme fırsatı doğmuştur. Olumsuz tiplerin nitelikleri hakkında bilgi verirken, onların varlık biçimleri, cinsiyetleri ve anlatma türüne bağlı değişim ve dönüşümleri değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra, halk anlatmalarındaki olumsuz karakterlerin metin içi ve metin dışı (birey ve toplum açısından) işlevleri tespit edilmiş ve bu işlevler hakkında örneklerle birlikte bilgi verilmiştir. Özgün bir araştırma yönteminin oluşturulması; Türklere ait mit, destan ve halk hikayelerindeki olumsuz tipleri bütüncül olarak ilk kez ele alınması, halk anlatmalarının şahıs kadrosu hakkında özgün bilgi sunulması ve olumsuz karakterlerin işlevlerinin değerlendirilmesi, çalışmanın kapsamlı ve özgün olmasını sağlamıştır. Bu nedenle, çalışmanın çıktıları hem Türkoloji alanında araştırma yapan bilim insanlarına hem de karakter tipolojisi, kötülük ve cinsiyet konuları hakkında çalışma yapan diğer disiplinlerden bilim insanlarına veri sağlayacak bir mahiyet kazanmıştır.
İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Koleksiyonunda 05684 numarada kayıtlı Mecmûa-i İlâhiyât
Mecmualar, genellikle mürettiplerinin şahsî zevklerine göre muhtelif şair/yazarların farklı nazım şekilleriyle kaleme aldıkları manzum-mensur metinlerin derlenmesiyle oluşturulan eserlerdir. Türk edebiyatında önemli bir yere sahip olan mecmualar sayesinde şimdiye kadar kullanılmayan nazım şekilleri, aruz kalıpları, kafiye ve redif tipleri gibi örneklerle karşılaşabiliriz. Çalışmamıza konu olan Mecmua-i İlahiyat, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Koleksiyonunda 5684 numarada kayıtlıdır. Mecmuada bulunan şiirlerin çoğu Türkçe olmakla birlikte iki Arapça ve bir Farsça şiir de yer almaktadır. 5684 arşiv numarasıyla kayıtlı olan mecmuanın mürettibi belli değildir. Çalışmamızın amacı, Mecmûa-i İlâhiyât adlı eserin içindeki şiirleri ve nesre çevirilerini ortaya koymak, mecmuayı nazım şekilleri, nazım türleri, vezin, kafiye ve redifleri açısından incelemektir. Çalışmamız, inceleme ile metin ve çeviri olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. İlk kısımda mecmua ile ilgili genel bilgi verildikten sonra mecmua şekil ve muhteva açısından incelenmiştir. İkinci kısımda ise metin ve çeviri yer almaktadır. Çalışma sonucunda kaçıncı yüzyılda derlenmiş olduğu belli olmayan Mecmûa-i İlâhiyât adlı eser gün yüzüne çıkarılarak bilinmeyen şiirler ve şairler ortaya konmuştur.
Alevilikte duazimamlar ve Şah İbrahim Veli Ocağındaki örnekleri
Alevi inancında en temel ibadet biçimi cemdir. Cemler başta olmak üzere, geleneğin yansıdığı her ritüelde sözel ya da müzik eşlikli etkin işleve sahip duazimamlar; Hz.Ali'den başlayarak sırasıyla On İki İmam'ları öven aynı zamanda inanca ait kavramlara ve tarihsel olaylara vurgu yapan, hece veya aruz ölçüsüyle yazılan nazım biçimidir. Literatürde; düvaz, düvazimam, düvaz-ı imam, düvazdeh, düvazdeh imam, duvaz, duvazimam gibi kullanımları vardır. Bu araştırmada Şah İbrahim Veli süreği cemleri üzerinden duazimamların cem içindeki yeri ve anlamı nedir sorusuna cevap aranmış ve analitik bir bakış açısıyla analiz edilmiştir.
Anlatıma dayalı türlerde mücadele (masal-destan-halk hikâyesi)
İnsan yaşamının her alanında var olduğu gibi halk edebiyatı anlatı türlerinde de mücadele kavramına sıklıkla rastlanılmaktadır. Çalışmanın giriş kısmında araştırmanın amacı, kapsamı ve yöntemi ele alınırken, mücadelenin tanımı ve seçili metinlerdeki kişiler hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde mücadele eden kişiler, ikinci bölümde mücadele edilen kişiler, üçüncü bölümde mücadelenin nedenleri, dördüncü bölümde mücadelenin aşamaları anlatılmıştır. Bu çalışmada mücadelenin kimler tarafından, ne için, neden, nasıl ve ne zaman yapıldığı incelenmiş ve elde edilen sonuçların türler arasında karşılaştırılması yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Anlatıma Dayalı Türler, Mücadele, Kişi.
Güner Sümer'in Küçük İnsanı
Güner Sümer'in sanatçı kişiliği tüm kalem faaliyetlerinde ana problematiği oluşturan toplumculukla biçimlenmiştir. Sümer, yaşadığı dönemde toplumsal problematiğin ezdiği insanlardan biriyken sivrilerek bu grubun sözcüsü durumuna geldi. Güner Sümer, dramatik yazarlığının odağına yerleştirdiği küçük insan temiyle toplumsal problematiği yansılamıştır. Nitekim Sümer'e göre bir dramatik yazarın asli görevi toplumsal problematiğe karşı duyarsızlaştırılmak istenen insanı bilinçlendirmektir. Bir yazarı başarılı kılan nitelik küçük insanın yükselişine tanık olmasıdır. Bundan ötürüdür ki bir yazar topluma yüksek bir kuleden bakan olamaz. Aydınlar grubu, kimliği ne olursa olsun tüm ezilen insanların bilinçlenmesine tanıklık etmelidir. Toplumsal problematikle savaşan insanın ihmali dramatik yazarın kendini kandırması anlamına gelir. Bu tezin yazılmasındaki amaç, Güner Sümer'in dramatik metinlerinin çekirdeğini oluşturan, çaresizlikleriyle mücadele eden ve yaşam koşulları ağırlaşan orta halli tiplerini dönemin politik, toplumsal ve ekonomik problematiği bağlamında ele almaktır. Metinlerdeki kahramanların her biri farklı bir toplumsal sorunu sembolize eder. Güner Sümer, bu sorunları tipik durumlar halinde ve tipler aracılığıyla yansılamıştır. Tiplerin karşıt ve koşut şekillerde çizilmesi bir dinamizm oluşturma amacıyladır. Dramatik metinlerin bir diğer özelliği tarihsel aile kurumunda geçmeleridir. Toplumsal problematiğin aileye etkileri bocalayan insan eliyledir. Aile dışındaki bireyler kötücül özellikleriyle acımasız dış dünyayı sembolize ederler. Dramatik metinlerin aile kurumu odaklı yapısı toplumun en küçük yapı biriminin sahne tekniği ve yapısına uygunluğuyla açıklanabilir. Sahneden beklenen, dramatik metinlerdeki bocalayan insanı yansılamasıdır. İzleyici, bocalayan insanın üzerine düşen gölgesiyle toplumsal problematiği içselleştime sürecine girer. Tiyatro salonundan bilinçlenerek çıkan izleyici, toplumsal değişim ve dönüşümün bel kemiğini oluşturacaktır.
Behçet Mahir'in hikâyelerinde karakter incelemeleri
Behçet Mahir'in hikâyeleri, Türk halk hikâyeleri içerisinde yer etmiş tiplerle birlikte oldukça zengin şahıs kadrosuna sahip anlatılardır. Hikâyelerin şahıs kadrosunda yer alan karakterler, olay örgüsündeki işlevlerine göre olumlu veya olumsuz nitelikler taşımaktadır. Bu çalışmada V. Propp'un yapısalcı yaklaşımına göre Behçet Mahir'den derlenmiş metinlerdeki karakterlerin incelemesi yapılacaktır. Amaç, seçili metinlerde yer alan şahıs kadrosunun Propp'un metoduyla tasnif ve analizinin yapılmasıdır. Çalışmanın "Giriş" kısmında, araştırmamızın konu, kapsam, amaç ve yönteminden bahsedilmiştir. Ayrıca Behçet Mahir'in hayatına ve hikâyelerdeki karakterlerle olan ilişkisine değinilmiştir. Birinci Bölüm'de tipoloji çalışmalarında kullanılan kavramlar hakkında açıklamalara ve eleştirilere yer verilmiştir. Aynı zamanda yapısalcı yöntem hakkında kuramsal bilgi verilmiştir. Yapısalcı yöntemin karakter incelemelerinde kullanım şeklinden bahsedilmiştir. Çalışmanın İkinci Bölüm'ünde Behçet Mahir'in hikâyelerindeki karakterlerin yapısalcı yönteme göre tasnifi oluşturulmuş ve metinlerden eylem örnekleri verilerek tasnif desteklenmiştir. Karakterlerin yönteme göre işlevleri belirlenmiş ve anlatının yapısal birimlerinde gerçekleştirdikleri eylemlere göre karakterlerin roller arası geçişleri tespit edilmiştir. Çalışmanın "Sonuç" kısmında ise yapısalcı yönteme göre elde edilen veriler genel olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca anlatıcının karakter seçimi üzerine tespitlerde ve değerlendirmelerde bulunulmuştur.
The trickster spirit In Margaret Atwood's work
The aim of the thesis is to elaborate on the trickster spirit in Margaret Atwood's work. The first theoretical part reflects on scholarly debates and identifies some of the most typical trickster features and function. William J. Hynes's essay, 'Mapping the Characteristics of Mythic Tricksters' (1997), proposing common trickster features, operates as a fundamental framework for further analysis. To avoid decontextualization of the trickster, a closer look at the author and her multiple attributes, operating as the context from which the trickster emerges, is provided. Hence, this part elaborates on the multiple aspects of Atwood: as self-depicted, a writer of fiction and non-fiction, and a public persona, all looked at through the trickster framework. The third part reflects on Atwood's novelist narrators and suggests that her novels feature storytellers that manifest trickster features. This part proposes that Atwood creates a cycle of trickster-narrators who employ trickery as a survival strategy. A brief overview of the interpretation of Atwood's novels and their textual structures is further provided as particular novels are chosen to illuminate particular trickster characteristics. The fourth chapter thus suggests that not only Atwood's narrators but also her texts manifest significant trickster features and might be referred to as 'trickster texts'. The final part examines one of Atwood's novels, The Robber Bride, in more details. A summary and a short introduction of Zenia as the trickster are provided; however, the main focus falls on the close reading and the interpretation of the text as the trickster.
Cengiz Aytmatov'un romanlarında tipler
Cengiz Aytmatov'un romanlarında tipler model şahısa uygun olanlar ve model şahısa tezat tipler olarak kendi içinde beş ayrı başlık altında incelenmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Cengiz Aytmatov, Sovyet ve Kırgız Edebiyatı, Tip ve Model Şahıs
Füruzan'ın hikayelerinde kadınlar
Bu çalışmada, Çağdaş Türk edebiyatı hikâyecilerinden Füruzan'ın hikâyelerindeki kadın kahramanlar incelenmiştir. Yazarın hikâyelerinin hemen hepsinde kadınlar ve kız çocukları ana kahraman olarak karşımıza çıkar. Bunun yanında genel bir manzara içinde dahî kadın sorunlarına yer verilir. Bu sebeple Füruzan'ın hikâyelerindeki kadınların irdelenmesi gerektiğine karar verilmiş ve tez çalışması bu doğrultuda şekillenmiştir. ''Parasız Yatılı'', ''Kuşatma, ''Benim Sinemalarım'', ''Gül Mevsimidir'', ''Gecenin Öteki Yüzü'' ve ''Sevda Dolu Bir Yaz'' adlı hikâye kitaplarındaki kadınlar, tezin üçüncü bölümünde yaşları, maddi durumları, statüleri, çalışma durumları gibi çeşitli yönlerden incelenmiştir. Tezin bu bölümü, kadınların yaşları göz önünde bulundurularak beş başlıkta incelenmiş ve aynı yaş grubunda bulunan kadınlar ve kız çocukları da başka benzerlikler açısından gruplandırılmıştır. Tezde, hikâyelerde yer alan kadınlar tüm yönleriyle ortaya konmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Füruzan, Hikâye, Kadın, Kız Çocukları, Anne.
Vergi uyumu ve uyumsuzluğu sonucunda oluşan mükellef tiplerinin belirlenmesi: Kocaeli örneği
Vergi uyumu, beyannamenin verildiği tarihte uygulanan vergi yasaları, yönetmelikler ve yargı kararlarına uygun olarak vergi yükümlülüğünün beyannamede tam olarak belirtilmesi ve beyannamenin tam ve zamanında ilgili yerlere verilmesi şeklinde ifade edilmektedir. Vergi uyumu / uyumsuzluğu neticesinde dört tip mükellef tipolojisi oluşmaktadır. Bu tipolojiler vergi kaçakçısı, sosyal vergi yükümlüsü, içten vergi yükümlüsü ve dürüst (gönüllü) vergi yükümlüsüdür. Bu çalışmanın amacı vergi mükelleflerinin, vergi uyumu veya uyumsuzluğu sonucunda oluşan mükellef tiplerinin hangisinde kendilerini konumlandırdıklarını tespit etmek ve bu durumu nasıl algıladıkların belirlemektir. Bu amacı gerçekleştirebilmek için çalışmada yöntem olarak nitel analiz uygulanmıştır. Nitel analiz çeşitli alt yöntemlere sahip olup bu çalışmada nitel araştırmanın derinlemesine görüşme tekniği tercih edilmiştir. Çalışmada uygulanan derinlemesine görüşme tekniği Kocaeli ilinde ikamet eden 12 mükellefe uygulanmıştır. Vergi uyumu/uyumsuzluğu kavramına örtüşmesi açısından araştırmaya katılan katılımcılar beyana tabi geliri sadece gayrimenkul sermaye iradından ibaret olan mükelleflerden oluşturulmuştur. Genel değerlendirme yapıldığında özellikle vatandaşlık görevi bilinci, vergi adaletinin güçlü olması gerekliliği, devletin olumlu politikaları, vergi otoritesinin olumlu davranışları, ülke ekonomisinde meydana gelecek pozitif gelişmelerin vatandaşların gelir düzeylerine ve hayat kalitelerine de yansıması mükelleflerin dürüst (gönüllü) vergi yükümlüsü tipolojisinde yer almalarını sağlayabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Vergi Uyumu, Vergi Uyumsuzluğu, Mükellef Tipolojileri, Nitel Analiz, Derinlemesine Görüşme.
Türk dünyası masallarında olumsuz tipler
Sözlü kültür türleri toplumların yaşayışları ve kültürel kodlarının göstergesidir. Bu türler, toplum hayatına yön veren ve kolayca hafızalardan silinmeyen birçok ortaklığa sahiptir. Türk dünyasının önemli anlatı türlerinden biri olan masallar, halkın kültür zenginliğinin birer taşıyıcılarıdır. Masallar, toplumsal nitelikleri iyi-kötü, güzel-çirkin gibi birçok eksende birleştirip karşıtlığı en belirgin şekilde ortaya koyar. Bu çalışma da farklı coğrafyalarda yaşayan Türk topluluklarının masal metinlerinden hareketle zıtlığın kötü tarafının temsilî olan olumsuz tipler incelenmiştir. Böylece hem olağan hem de olağanüstü olumsuz tiplerin benzerlik ve farklılıkları üzerinde durulmuştur. Türk mitik düşüncesinde halkın bu varlıklarla ilgili bakış açısı geniş bir biçimde ele alınmıştır. Masallarda yer alan sembollerin halk yaşamında olumsuz niteleyicilere sahip varlıklara atfedilmesindeki nedenleri ayrıntılı bir mukayeseyle değerlendirilmiştir. Çalışmada birincil nokta halkın düşüncesinin bir parçası olan olumsuz tiplerin metin içerisindeki işlevlerinin dikkate alınmasıdır. Böylece bunların farklılaşan coğrafyalarda ne gibi değişikliklere uğradığını ortaya koymak amaçlanmıştır. İkincil nokta ise istenmeyen ve kötü toplumsal olayların hangi tip üzerinden anlatıldığını ortaya çıkarmaktır. Ayrıca bir tipin başka bir Türk boyunda aynı işlevle mi yoksa değişik işlevlerle mi var olduğu karşılaştırmalı bir biçimde belirlenmiştir. Bu tiplerde değişen dönüşen hususlar ve birbiri yerine kullanılan mitik varlıklar pek çok açıdan yorumlanarak karşılaştırmalı bir çalışma hazırlanmıştır.
Nogay destanlarının tipolojisi
Bu çalışmada, Nogay sözlü edebî ürünleri içinde yer alan sekiz adet epik nitelikli destanın tipoloji açısından incelenmesi gerçekleştirilmiştir. Destanların ana işlevinin nesiller arası kültür taşıyıcılığı olması sayesinde Nogay destanlarının da kuşaklara tarih ve kültürel değerler bilinci aktarımda oynadığı rol büyüktür. Destanlar işlevini gerçekleştirirken bunu tipler üzerinden sağlarlar. Bu bağlamda destan incelemesinde öncelikle o destanın tiplerinin belirlenmesi ve içinden çıktığı kültürde hangi tipin neye karşılık geldiğinin teşhis edilmesi mühimdir. Nogay destanlarının incelemeye tabi tutulduğu çalışmamızda da ele alınan sekiz adet epik nitelikli destanın içinde yer alan tiplerin tespit ve tetkiki asıl çıkış noktasını teşkil etmiştir. Tez çalışması dört ana bölümden oluşmakta olup her bölüm kendi içinde alt başlıklar halinde incelenmiştir. Birinci bölümde tez konusu hakkında genel bir bilgilendirme yapılarak ele alınan konuların içeriklerine kısaca değinilmiştir. İkinci bölümde Nogay tarihi, Nogay sözlü edebiyatı içinde destanlar üzerinde durulmuştur. Bu bölümde öncelikle Türk dünyası içinde yer alan Nogayların tarihi hakkında bilgi verilmiştir. Nogay destanları hakkında genel bilgiler aktarılmıştır. Çalışmaya konu olan sekiz adet epik destanın epizotları verilerek bunlar arasından tarihi gerçekliğe dayanan destanlar üzerinde ayrıca durulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümde tezin asıl konusunu oluşturan tipoloji üzerinde durularak tipolojinin destanlardaki yansıması ele alınmaya çalışılmıştır. Bu bölümde öncelikle tipolojinin ne olduğu açıklanmış ve ardından sözlü edebi ürünlerde tip kavramına değinilmiştir. Dünya ve Türk destanlarında kahraman tipolojisi üzerine yapılan çalışmalara genel bir yaklaşımla değinilerek bölüm sonlandırılmıştır. Dördüncü bölümde ele alınan sekiz adet Nogay destanının tipleri üzerinde ayrıntılı bir değerlendirme yapılmıştır. Burada ilk kısım destanın merkezi kahramanından hareketle alp tipinin detaylı çözümlemesine ayrılmış ve ardından destanlarda yer alan diğer tipler de tipoloji açısından incelenmiştir. Bu inceleme Nogay destanlarının tetkiki için oluşturulan yirmi maddelik kahraman kalıbı üzerinden gerçekleştirilmiştir. Destanlarda yer alan diğer tipler de genel alt başlıklar içerisinde ayrıca incelemeye tabi tutularak Nogay destanlarının diğer Türk destanlarıyla olan ortak yönleri açıklanmaya çalışılmıştır. İncelemeler sonucunda Nogay destanlarının Türk dünyası destanları ile ortak noktalarının fazlalığı oluşturulan yirmi maddelik destan kalıbından takip edilmiştir. Nogay destanlarını genel itibariyle tarihi şahıs ve vakalardan türeyen metinler olduğu saptanmıştır. Bu metinlerin Türk dünyası destan geleneği dahilinde olduğu, kahraman kalıbı çerçevesinde merkezi alp tipinin ve yan tiplerin diğer Türk destanlarında yer alan tiplerle ortak özellikler sergilediği ortaya konmuştur.
Hüseyin Nihal Atsız romanlarında şahıs kadrosu
Tarih ve edebiyat birbirini tamamlayan ve birbirinden beslenen iki alandır. Bu iki alanın da konusu insandır. İnsanoğlunun yaşam serüveni zamanın içinde harmanlanarak tarihi oluşturmuş, bu geçmiş serüvenlerin estetik hazza dönüştürmesiyle de edebiyat-tarih ilişkisi başlamıştır. Tarihi süreç içerisinde yaşanan savaşlar, barışlar, antlaşmalar, insana ait bütün durumlar edebiyatın kaynağı olmuştur. Her edebiyat anlatısı, tarihin dönemlerine ve çağa büyük ölçüde ayna tutar. Türk edebiyatı içerisinde tarihi romanlar sıkça kullanılan bir roman türüdür. Tarihi roman, geçmişte belirli bir dönemde gerçekleşmiş olayların, yaşantıların, belirgin önemli kişilerin hayat hikâyelerinin, tarihi gerçekçiliğe bağlı kalınarak, romancı hayal gücünde zenginleştirilip yeniden üretildiği metindir. Türk tarihi içerisinde yazarlara ve şairlere bolca ilham verecek kahramanlık olayları mevcuttur. Bu durum, güçlü bir hamaset edebiyatımızın oluşmasını sağlamıştır. Milli şuuru geliştirmek, milli kültürü öğretmek, Türk gençlerinin neler başarabileceğini göstermek için şair ve yazarlar epik ve tarihi konulara sıkça yer vermiştir. Metinlerinde, her zorluğa göğüs geren olağanüstü özelliklere sahip kahramanlar üretmiştir. Bu kahramanları Türk mitolojik dönemlerinden itibaren görmeye başlarız. Türkler; kimi zaman hürriyeti için mücadele etmiş, demir dağı eritmiş(Ergenekon Destanı), kimi zamansa Tanrısal bir kuvvetle doğmuş ve cihan hâkimiyeti fikrinin doğmasını sağlamıştır.( Oğuz Kağan Destanı)Sadece kahramanların özellikleri değil, sosyal hayat kuralları, geçiş dönemi(doğum, evlenme, ölüm) gibi pratikler de gelecek nesle aktarılmıştır. Bu bağlamda anlatımlar; gelecek kuşakların belleğine Türk kültürünü benimsetmek ve gelecek kuşaklara ışık tutmak görevini üstlenmiştir. Bir metnin orijinal ve ilgi çekici olması için, şair ve yazarlarn sembollere yer verir. Sembol kavramı her yazar için farklılık göstermektedir. Metinler de anlam okuyucuya, semboller aracılığı ile verilebileceği gibi birtakım mekân ve örüntülerle de verilebilir. vi Eseri aslına uygun aktarabilmek ve kendi çerçevesi içinde konumlandırabilmek için esere ve yazıldığı döneme ilişkin bilgileri vermek gerekir. Böylece eserde gözetilen amaçları, esere şekil veren ilkeyi anlamlandırmak kolaylaşmaktadır. Kısacası eseri daha iyi anlamak için yazıldığı çağın önemli olaylarını ve dünya görüşünü bilmek gerekir. Bu çalışmada; edebiyatçı ve tarihçi kişiliği ile bilinen, günümüzde de halen etkisini devam ettiren Türkçülük/Turancılık hareketinin liderlerinden Hüseyin Nihal ATSIZ'ın tüm romanlarını inceledim. Şahıs dünyasına eğilerek, şahıs kadrosunun Türk tarihinden ne kadar etkilendiği ve hangi Türk sembollerini yansıttığını gösterdim. İncelememdeki amaç, H. Nihal Atsız'ın romanlarında süregelen Türk tarihini ve imgelerini ayrıntılı aktarmaktır. Atsız'ın fikri yapısını temel alarak eserlerini algılamaktır. Böylece Türkçülük düşüncesinin edebiyata tarihsel dokunuşları olgusu ölçeğinde Atsız'ın konumunu daha iyi anlamaya ve anlatmaya çalıştım. Çalışmamda yazarın sırasıyla; Bozkurtların Ölümü, BozkurtBozkurtlar Diriliyor, Deli Kurt, Ruh Adam, Dalkavuklar Gecesi ve Z Vitamini, romanları başlangıç noktası alınarak incelenmiş; şahıs kadrosu, mekân tasvirleri, tarihi sıra ile tarihi olayların ortak yönleri tespit edilmiştir. Türk milli kültürünün ve Türk sembollerinin romanda yer alış şekline değinilmiştir. Romanların inceleniş sırasında Türk tarih kronolojisi temel alınmıştır.
Necip Fazıl Kısakürek'in tiyatro eserlerinde şahıs kadrosu
?Necip Fazıl Kısakürek?in Tiyatro Eserlerinde Şahıs Kadrosu? adlı bu çalışmanın amacı; yazarın hayat hikâyesini, hayat hikâyesinin eserlerine ve şahıslara yansımasını, sanat anlayışını ortaya koymak ve bu bağlamda tiyatro oyunlarını incelemektir. Birinci bölümde Tanzimat?tan Cumhuriyet?e kadar olan dönemdeki tiyatro anlayışı, Cumhuriyet Dönemi?nde tiyatro ve Necip Fazıl KISAKÜREK hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise yazarın hayatı, eserleri, sanatı ve etkilendiği akımlar ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, yazarın oyunları kısa özetleri verilerek tanıtılmış ve yazarın eserlerinde yer alan kişiler fonksiyonlarına ve tiplerine göre incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Necip Fazıl Kısakürek, Edebiyat, Tiyatro, Reis Bey