Farabi ve İbn Sina'nın bilgi teorilerinin çağdaş epistemoloji açısından analizi

Felsefe tarihinin bir bölümünü teşkil eden İslam felsefesi, felsefenin ana alanlarına dair üretimde bulunmuştur. Onun felsefi içerik geliştirdiği alanlardan bir tanesi de epistemolojidir. Bu tez, ülkemizde akademik bir birim olarak varlığını sürdüren İslam felsefesinde epistemoloji konulu çalışmaların diğer konulara nispetle neden daha daha az olduğu sorusuna cevap verme gayesi gütmektedir. İslam filozoflarının bilgiye dair meselelere mantık, metafizik, nefs ve fizikle ilgili eserlerde yer vermiş olması, onların epistemolojiye mesafeli bir tutum benimsediği kanaatine sebep olmuştur. Bu çalışma, meseleye başka bir noktadan bakmayı teklif etmekte ve varsayımını, bir felsefe olması hasebiyle İslam felsefesinin bilgi meselesini göz ardı etmediği iddiası üzerine kurgulamaktadır. Bahsi geçen iddianın delillendirilmesi için klasik dönem İslam felsefesinin iki önemli filozofu olan Farabi ve İbn Sina'nın metinleri bugünkü epistemoloji problematiği ile okunmuştur. Elde edilen veriler, her iki filozufun bilgi meselesini ciddi manada gündemlerine aldıklarını göstermektedir. Onlar, bilginin tanımı, unsurları, çeşitleri, kaynakları, yapısı, epistemik değeri, teminat koşulları gibi meseleleri yoğun bir şekilde tartışmışlardır. Bunların yanı sıra insanların farklı kavrama düzeylerinde olduğu gerçeği göz önünde bulundurularak filozoflar tarafından epistemik değeri düşük bilgilerin kullanım alanları belirlenmiştir. Ayrıca Farabi ve İbn Sina'nın bireysel epistemolojinin yanı sıra sosyal epistemolojiye de yer verdikleri ve toplum tarafından hakikatin nasıl elde edildiği sorusuna cevap aradıklarına işaret etmek gerekmektedir. Zikredilen durumlar, klasik dönem İslam felsefesinin epistemolojik tartışmalara aktif bir şekilde dâhil olduğunun kanıtıdır. Farabi ve İbn Sina'nın örnekliği üzerinden İslam felsefesinin epistemolojik bir serencam olduğunu söylemek mümkün hale gelir. Bu tezin ulaştığı bir başka sonuç ise İslam felsefesinin güncelle irtibatı olan bir felsefi gelenek olduğu ve bu bağlamda geçmişte olup bitmiş bir olgu olarak değerlendirilemeyeceğidir.