Farklı bitkisel kökenli uçucu yağların Akdeniz meyvesineği (Ceratitis capitata Wied.) (Diptera: Tephritidae) erginleri üzerinde bazı etkilerinin araştırılması

Akdeniz meyvesineği, Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae), 300'den fazla konukçusu olan ve Akdeniz ve Ege bölgesinde meyve ağaçlarında önemli ekonomik kayıplara neden olan bir karantina zararlısıdır. Bu zararlıya karşı yaygın olarak kullanılan kimyasal mücadeleye alternatif olarak, çevre dostu, güvenli ve pratik bir çözüm olarak uçucu yağlar dikkati çekmektedir Yapılan bu çalışma C. capitata erginleri üzerinde laboratuvar koşullarında Y-tüp olfaktometre ve topikal uygulama yöntemi kullanılarak fesleğen (Ocimum basilicum Linn. (Lamiaceae)), okaliptüs (Eucalpyptus spp. (Myrtaceae)) ve civanperçemi (Achillea millefolium L. (Asteraceae)) uçucu yağlarının; davranışsal yönelim ve biyolojik etkinliğnin ortaya konulması ve zararlı ile mücadelede kullanılabilme potansiyellerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Civanperçemi uçucu yağının (%80.60), fesleğen (%35.05) ve okaliptüs (%57.14) uçucu yağlarına göre Akdeniz meyvesineği erginlerine en yüksek repellent etkiyi gösteren uçucu yağ olduğu; bu uçucu yağın etki skalasına göre repellent etki yüzdesinin "çok yüksek etki skalasında" olduğu tespit edilmiştir. Uçucu yağların zaman bazlı toksik etkileri karşılaştırıldığında, her birinin farklı bir etki profili sergilediği görülmüştür. Okaliptüs ve fesleğen uçucu yağı ile topikal muamele gören Akdeniz meyvesineği erginlerinin toplam sağ kalım sayıları; artan uçucu yağ konsantrasyona bağlı olarak azalmıştır. Civanperçemi uçucu yağının Akdeniz meyvesineği ergin dişilerinin yumurtlama davranışını, %1 konsantrasyon hariç diğer tüm konsantrasyonlarda (%0.5, %2, %4) tamamen durduğu (tam engelleme) gözlemlenmiştir. Tüm uçucu yağların konsantrasyon bazlı toksik etkileri karşılaştırıldığında; genel olarak konsantrasyon artışıyla birlikte ölüm oranının arttığı belirlenmiştir. Akdeniz meyvesineği erginleri üzerinde en yüksek ölüm oranının %4 konsantrasyonda uygulamadan 48 saat sonra fesleğen uçucu yağında %86.7 ve okaliptüs uçucu yağında %78.9 olduğu belirlenmiş olup civanperçemi uçucu yağında ise en yüksek ölüm oranının %2 konsantrasyonda 72. saate %76.9 olduğu tespit edilmiştir. Bu uçucu yağlardan özellikle fesleğen uçucu yağı toksik etkisi ile civanperçemi uçucu yağı ise repellent etkisi ile ön plana çıkmakta olup C. capitata mücadelesinde alternatif biyopestisit kullanım potansiyeli olarak umut vaat etmektedir.