Farklı demir formlarının ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin bazı tane özelliklerine etkisi

Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de demir (Fe) eksikliği problemleri ciddi boyutlarda yaygınlık göstermekte, özellikler çocuk ve kadınlarda çok önemli sağlık sorunlarını beraberinde getirmektedir. Türkiye'de problemin bu denli yaygınlık göstermesinin ana nedenlerinden biri Fe'i çok düşük olan tahıl kökenli gıdaların çok yüksek oranlarda tüketilmesi gösterilmektedir. Çözüm olarak gıdaların Fe yönünden zenginleştirilmesine, problemin en aza indirilmesinde ve geniş alanlara kolayca uygulanabilir, problemi yaşayana çabuk ulaşılabilir bir strateji olarak bakılmaktadır. Bu çalışmada, sera koşullarında ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerine farklı Fe form (FeSO4.7H2O; Fe-EDTA; Fe-EDDHA) ve uygulama şekillerinin (toprak, yaprak ve toprak+yaprak) tane Fe konsantrasyonuna olan etkisi araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre; topraktan, yapraktan, toprak ve yapraktan farklı Fe formu (özellikle Fe-EDTA ve FeSO4) uygulamalarının ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin kuru madde ve tane verimi ile 1000 tane verimleri ile tane Fe konsantrasyonlarında istatiksel (p<0.05) olarak önemli düzeyde artışlara neden olduğu ortaya çıkmıştır. Ekmeklik buğday çeşidinin kontrol uygulamasında tane Fe konsantrasyonu 29.2 mg kg-1 iken toprak+yapraktan Fe uygulamasıyla tane Fe konsantrasyonu sıra ile FeSO4 formunda 44.3 mg kg-1 (%51.7 artış), FeEDTA formunda 44.8 mg kg-1 (%53.4 artış), FeEDDHA formunda ise 43.7 mg kg-1'a (%49.6 artış) çıkmıştır. Uygulama şekilleri bakımından tane Fe konsantrasyonları değerlendirildiğinde, toprak+yaprak uygulamasının diğer uygulamalara (toprak, yaprak) göre ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin tane Fe konsantrasyonlarında daha fazla artışa neden olduğu görülmüştür. Tane Fe konsantrasyonlarında ortaya çıkan artışa paralel şekilde, farklı Fe formu uygulama ve şekillerinin ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin tane Zn konsantrasyonlarında istatiksel olarak önemli düzeyde (p<0.05) artışa neden olduğu ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerine FeSO4 ve FeEDTA formlarının toprak+yapraktan yapılan uygulamalarının hem tane Fe hem de tane Zn konsantrasyonlarında önemli düzeyde artışa neden olduğu görülmüştür.