Farklı gübre formların ekmeklik buğdayın (Triticum aestivum L.) verim ve bazı kalite özeliklerine etkisi

Bu araştırma, farklı azotlu gübre formlarının (amonyum sülfat, üre ve nitropower), ekmeklik buğday genotiplerinde verim ve kalite özellikleri üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla, 2023–2024 yetiştirme döneminde Tokat ekolojik şartlarında yürütülmüştür. Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller deneme desenine göre yürütülen çalışmada altı farklı buğday genotipi (Panhandle, Robidoux, NE14691, NE15624, Sönmez-2001 ve Flamura-85) ve üç farklı formu (Amonyum sülfat, üre ve nitropower) kullanılmıştır. Araştırmada başaklanma, tane dolum, olgunlaşma süreleri, bitki boyu, m 2 'de başak sayısı, başakta başakçık, tane sayıları, biyolojik verim, tane verimi, hasat indeksi, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, ham protein oranı, yaş gluten içeriği, zeleny sedimentasyon ve nişasta oranı gibi parametreler değerlendirilmiştir. Genotiplerin, biyolojik verim ve hektolitre ağırlığı hariç, diğer tüm özellikler üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkisinin olduğu belirlenmiştir. Genotipler arasında Flamura- 85 ve Robidoux yüksek tane verimi ile öne çıkarken; NE14691, NE15624 ve Panhandle genotipleri, ham protein oranı, yaş gluten içeriği ve sedimentasyon gibi kalite özellikleri bakımından üstün performans göstermişlerdir. Farklı formlarda uygulanan azotun ise yalnızca bin tane ağırlığı üzerine doğrudan etkisinin istatistiksel olarak önemli olduğu saptanmıştır. Bu bağlamda, nitropower uygulaması bin tane ağırlığını artırmıştır. Bunun yanı sıra, uygulanan azot formlarının toplam verim, tane verimi ve hektolitre ağırlığı üzerindeki etkisinin genotiplere göre değişkenlik gösterdiği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, buğday üretiminde hem verimi hem de kaliteyi artırmaya yönelik olarak uygun genotip–gübre kombinasyonlarının seçilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Azot yönetimi yalnızca çevre koşullarına değil, aynı zamanda genotiplerin azota verdiği tepkilere ve uygulanan azot formlarına göre şekillendirilmelidir. Bu nedenle, farklı azot dozlarının da dâhil edildiği çok yıllık araştırmaların yürütülmesi bilimsel açıdan uygun olacaktır. Anahtar Kelimeler: Ekmeklik Buğday, Azot Formu, Genotip, Tane Verimi, Kalite Parametreleri.