Farklı inek gübresinden elde edilen vermikompostun toprağın ve bitkinin bazı özellikleri üzerine etkisi

Bu çalışma, yoğun besicilik faaliyetleri sonucu elde edilen olgunlaştırılmış inek gübresi (OİG) ile hayvanların daha rahat hareket edebildikleri geleneksel hayvan yetiştiriciliği yapılan bir çiftlikten elde edilen olgunlaşmamış doğal inek gübresinden (DİG) elde edilen vermikompostların karşılaştırmalı etkileri konusundaki bilgi boşluğunu doldurmak amacıyla yapılmıştır. Bu tez çalışmasının birinci aşamasında bu gübrelerin vermikomposta dönüştürülmesi sürecinde vermikompost yataklarındaki enzim aktiviteleri (alkali fosfataz, β-glikosidaz ve üreaz) ve mezofilik bakteri sayılarındaki değişimler yaklaşık 8 ay boyunca belirli aralıklarla belirlenmiştir. Vermikompostlama denemesi 2 farklı hammadde ve 4 tekerrülü olacak şekilde 8 vermikompostlama yığınından oluşmuştur. Bu süreç sonunda elde edilen vermikompostların (OİG-V ve DİG-V) biyolojik analizleri yanı sıra kimyasal analizleri yapılarak aradaki farklılık ve değişimler belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında ise, OİG-V ile DİG kullanılarak elde edilen vermikompostun toprak ve bitki üzerindeki etkilerini incelemek üzere sera koşullarında bir saksı denemesi yürütülmüştür. Saksı denemesi 2 farklı vermikompost (OİG-V ve DİG-V) ve bunlara ait 2 farklı uygulama dozu, pozitif kontrol olarak NPK uygulaması ve negatif kontrol uygulaması olacak şekilde ve 4 tekerrülü olarak toplam 24 saksıdan oluşmuştur. Deneme tesadüf parselleri deneme desenine göre kurulmuş olup test bitkisi olarak kıvırcık marul kullanılmıştır. Denemenin 7. haftasında ve hasat sırasında (9. hafta) normal toprak örnekleri ve ayrıca yine hasat sırasında rizosfer toprağı örnekleri alınmıştır. Bu örneklerde biyolojik parametreler olarak alkali fosfataz, β-glikosidaz ve üreaz aktiviteleri ile mezofilik bakteri sayıları belirlenmiştir. Hasat sırasında alınan normal toprak örneklerinde ayrıca makro ve mikro besin elementi analizleri yapılmıştır. Hasat edilen bitkilerde ise makro ve mikro besin elemen içeriklerinin yanı sıra agronomik parametreler ölçülmüştür. Organik atık tipinin vermikompostlama süreci üzerinde etkili olduğu ancak vermikompostlama sonunda elde edilen her iki vermikompostun kalitesinin genel olarak benzer olduğu görülmüştür. OİG-V nin P, Ca, Mg, Mn ve Zn içeriğinin DİG-V ye göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Genel olarak enzim aktivite değerleri her iki vermikompostta da benzer ölçülmüş, sadece β-glikosidaz aktivitesi açısından OİG-V daha yüksek değer vermiştir. Saksı denemesi sonunda her iki vermikompost da mikrobiyal aktiviteyi teşvik etmiş ve pH, organik madde, P ve Zn değerlerini artırmıştır. Bununla birlikte, DİG-V toprakta organik madde ve P konsantrasyonunu daha fazla artırmıştır. Her iki vermikompostun toprak enzim aktiviteleri üzerine etkisi genel olarak rizosfer toprağında daha belirgin olmuştur. β-glikosidaz ve mezofilik bakteri sayıları her iki vermikompost uygulamasında benzer olmuş ancak DİG-V toprağın alkali fosfataz ve üreaz aktivitesini önemli oranda etkilemiştir. Her iki vermikompostun bitkinin besin maddesi içeriğine etkileri benzer olmuştur. Ancak, DİG-V bitkinin P kapsamını önemli düzeyde artırmıştır. DİG-V, ayrıca, bitkide ölçülen agronomik parametrelerden bitki boyu, yaprak alanı, yaş ve kuru bitki ağırlığı üzerinde önemli pozitif etki göstermiştir. Yaş ve kuru kök ağırlı açısından ise her iki vermikompost benzer etkiler göstermiştir. Sonuç olarak, elde edilen vermikompostlardan OİG-V nin özellikle bazı besin elementleri açısından DİG-V den daha zengin olmasına rağmen, DİG-V nin toprak ve bitki üzerinde daha etkili olduğu sonucuna varılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Vermikompost, inek gübresi, hayvancılık, geleneksel yetiştiricilik, enzim aktiviteleri, mezofilik bakteri sayıları, rizosfer, organik madde.