Farklı ph'lı topraklara uygulanan fosforlu gübrelerle organik materyallerin fosfor adsorbsiyonu, bazı mikro besin maddelerinin değişimi ve biyolojik özelliklere etkileri

Bu çalışma, farklı pH'ya sahip topraklarda fosforlu gübrelerin (TSP ve ham kaya fosfat) çeşitli organik materyallerle (biochar, vermikompost, ahır gübresi) birlikte uygulanmasının toprakta fosfor adsorpsiyon kapasitesi, mikro besin elementlerinin yarayışlılığı ve biyolojik özellikler üzerindeki etkilerini belirlemeyi amaçlamıştır. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesinde yürütülen bu araştırma, asidik, nötr ve bazik özellik gösteren üç farklı toprak tipinde, iki fosforlu gübre ve üç organik materyal kombinasyonu kullanılarak yürütülmüş, hem inkübasyon hem de saksı denemeleriyle desteklenmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular, fosforlu gübrelerin organik materyallerle birlikte uygulanmasının toprakta hem toplam hem de inorganik fosfor miktarını önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Özellikle ahır gübresi ve vermikompost uygulamaları, mikrobiyal aktiviteyi ve enzimatik süreçleri teşvik etmiş ve bu sayede, fosforun yarayışlılığını önemli ölçüde arttırmıştır. Ayrıca kullanılan bu organik materyaller, toprağın organik maddesini ve özellikle inorganik azot seviyelerini yükselterek toprağın verimlilik potansiyelini arttırmıştır. pH'nın fosforun alınabilirliği üzerindeki etkisi belirgin olmuş, asidik topraklarda ham kaya fosfat ve ahır gübresi kombinasyonu pH'yı artırarak fosfor alımını kolaylaştırırken, bazik topraklarda biochar'ın pH'yı daha da yükselterek bazı durumlarda fosforun fiksasyonuna neden olduğu gözlenmiştir. Araştırma bulgularına göre, asidik, nötr ve bazik reaksiyonlu topraklarda fosfor adsorpsiyon kapasitesi, tüm toprak tiplerinde fosfor adsorpsiyonunun 1. saatten itibaren hızla arttığını ve 3. günde maksimum düzeye ulaştığını, ardından 5. ve 7. günlerde bu artışın yavaşladığını ortaya koymuştur. Çalışmada yapılan uygulamaların, mikro elementler üzerine de önemli etkileri olduğu görülmüş ve özellikle HKF+Vermikompost ve HKF+Ahır gübresi uygulamalarının, Zn, Fe, Mn ve Cu elementlerinin alınabilir formlarını artırarak topraktaki yarayışlılığını arttırdığı gözlenmiştir. Ayrıca, toprakların mikrobiyal biyokütle (MBC), dehidrogenaz (DHA) ve fosfotaz enzim aktiviteleri, uygulanan fosforlu gübrelerin organik materyallerle birlikte kullanımına bağlı olarak önemli düzeyde artış göstermiştir. Özellikle HKF+Ahır ve HKF+Vermikompost uygulamaları, tüm toprak reaksiyonlarında MBC ve enzim aktivitelerinde en yüksek değerlere ulaşmıştır. Sonuç olarak, toprak sağlığının geliştirilmesi ve fosfor kullanımının etkinliğinin arttırılması açısından fosforlu gübrelerin organik materyallerle uygulamaları, tarımda sürdürülebilirlik açısından önemli avantajlar sağlamaktadır. Toprak pH'sı, fosfor formu ve organik materyal türü dikkate alınarak yapılan bu kombinasyonlar, fosforun bitkiye yarayışlı hale gelmesini artırmakta, mikro besin elementlerinin hareketliliğini desteklemekte ve toprak biyolojik özelliklerini olumlu yönde etkilemektedir.