Farklı şiddette aralanan doğu kayını meşcereleri ile bitişiğindeki meşelik ve çayırlık alanlarda toprak solunumunun belirlenmesi

Atmosferde giderek artan karbondioksit küresel ısınma ve iklim değişikliği gibi küresel sorunlara yol açtığı bilinmektedir. Atmosferde biriken karbondioksitin önemli bir kısmı topraktan solunum ile salınmaktadır. Arazi kullanımı ve ekosistem tipi farklıkları ile ormanların işletilmesi toprak kalitesi, toprak verimi ve biyolojik aktiviteleri değiştirebildiği için toprak solunumuna etki edebilir. Bu çalışmada Düzce yöresindeki farklı şiddette aralanmış doğal Doğu kayını (Fagus orientalis Lipsky.) meşcereleri ile bitişiğindeki Sapsız meşe (Quercus petraea (Mattuschka) Liebl.) meşcereleri ve çayırlık sahalarında aylık, mevsimsel ve yıllık bazda toprak solunumundaki değişim araştırılmıştır. Doğu kayının iki sahasında düzenli aralamalar yapılarak ortalama göğüs yüzeyinin %25 (Kayın-25AŞ) ve %17 (Kayın-17AŞ)'i çıkarılırken, diğer kayın sahasında (Kayın kontrol) aralama uygulanmamıştır. Komşu meşe sahasında ise göğüs yüzeyin %38'i düzenli aralamalar ile çıkartılmıştır. Beş araştırma sahası içerisinde tesadüfi olarak üç adet örnekleme alanları belirlenerek, buralarda toprak solunumu, toprak nemi, toprak sıcaklığı, kök biyokütlesi ölçümleri 2022 ve 2023 yıllarında yapılmıştır. Toprak solunumu ölçümü Soda-kireci yöntemi ile kök biyokütlesi ölçümü 6,4 cm çap ve 30 cm boyundaki çelik boru kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Toprak solunumu ortalama olarak meşe ormanında 0,6-5,51 g C m-2 gün-1 arasında, kayın ormanlarında 0,22-5,42 g C m-2 gün-1 arasında, çayırlıkta ise 0,33-3,25 g C m-2 gün-1 arasında değişkenlik göstermiştir. Kayın kontrol sahası Kayın-17AŞ den yaklaşık %25, Kayın-25AŞ'den %11 daha fazla toprak solunumu yapmıştır. Tüm sahaların karşılaştırılmasında meşe sahasının toprak solunumu kayını sahaları ve çayırlıktan daha yüksektir. Sahalardaki toprak solunumu ilkbahar ve yaz mevsiminde benzer ve diğer mevsimlerden daha yüksektir. Müdahale görmeyen kayın sahasının yıllık ortalama toprak nemi aralanmış kayın sahalarında fazla iken, toprak sıcaklıkları arasında fark bulunmamıştır. Aralamanın kayın sahaları arasında kılcal kök biyokütlesine (1060,2 g m-2) önemli etkisi bulunmazken, ormanlık sahaların kılcal kök biyokütlesi çayırlıktan %22 daha fazladır. Kayın sahalarında toprak solunumu ile toprak nemi arasında, tüm sahalara göre toprak solunumu hem toprak nemi hem de toprak sıcaklığı ile doğrusal pozitif ilişki göstermiştir. Toprak solunumu ile kılcal kök arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.