Farklı yaşlardaki camellia sinensis (L.) o. kuntze bitkisinden alınan vejetatif çeliklerin köklendirilmesinde ıba etkisi

Çaygiller (Theaceae) familyasına ait Camellia sinensis (L.) O. Kuntze, dünyada ve Türkiye'de yaygın olarak çay şeklinde tüketilmektedir. Ekonomik öneme sahip bitkinin çoğaltılması, çay tarımının sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. Yeni kurulacak veya gençleştirilecek çay bahçelerinde bilimsel yöntemlerle geliştirilen çay fidelerinin kullanılması, verim ve kalite artışı sağlarken, hastalıklara karşı direnci de artırmakta ve sürdürülebilir tarımı desteklemektedir. Bu çalışmada, farklı yaşlardaki çay bitkilerinden alınan vejetatif çeliklerin köklendirilmesinde farklı Indol-3-Bütirik Asit (IBA) dozlarının etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla, araştırma alanı, eğim gruplarına göre iki katmana ayrılmış; üç sürgün döneminde (mayıs, ağustos, ekim), dört farklı IBA dozu (0, 500, 1000, 1500 ppm) ve iki farklı anaç formu (çalı ve ağaç) kullanılmıştır. Her uygulama, 30 çelikten oluşan üç tekrarla yürütülmüş ve çelikler %100 perlit ortamına aktarılmıştır. Doksan gün sonunda kök uzunluğu, kök sayısı, yaprak sayısı, toprak altı ve toprak üstü biyokütle ölçülmüş; canlı, kallus ve köklenen çelik sayıları belirlenmiştir. İstatistiksel analizlerin sonucunda elde edilen verilere göre anaç formu ve IBA dozu etkisine göre çalı formlu çeliklerin köklenmesinde 1500 ppm IBA dozunun; ağaç formlu anaç çeliklerinin köklenmesinde ise 1000 ppm IBA dozunun etkili olduğu görülmüştür. Çalı formlu çeliklerin köklenmesinde zaman ve eğim grubu etkisi değerlendirildiğinde kök uzunluğu ve sayısının %20-30 eğimde ağustos ve ekim aylarında alınan çeliklerde; toprak altı ve toprak üstü biyokütlenin %30-50 eğimde mayıs ayı çeliklerinde yüksek olduğu saptanmıştır. Çalı formlu çeliklerin köklenmesinde zaman ve IBA dozu etkisi değerlendirildiğinde en yüksek kök uzunluğu 6,74 cm ile 1500 ppm ve en yüksek kök sayısı 16,64 adet ile 1000 ppm dozunda tespit edilmiştir. Kök uzunluğu ağustos, kök sayısı ekim, toprak altı ve üstü biyokütle mayıs ayında en yüksek ortalama değerlere ulaşmıştır. Çalı formlu anaç çeliklerinin zaman, eğim, IBA dozu faktörlerinin bütün kombinasyonları değerlendirildiğinde en yüksek canlılık oranına; mayıs sürgünü, %30-50 eğimdeki çalı çeliği, 500 ppm IBA dozu ve mayıs sürgünü, %30-50 eğimdeki çalı çeliği, 1500 ppm IBA dozu ve ağustos sürgünü, %30-50 eğimdeki çalı çeliği, 1500 ppm IBA faktörlerinde ulaşılmıştır. Çeliklerin anaç formu, zaman, IBA dozu faktörlerinin etkilerine bakıldığında maksimum canlılık oranına; Ekim sürgünü, ağaç çeliği, 0 ppm IBA dozu ve ekim sürgünü, ağaç çeliği, 500 ppm IBA dozu ve Ekim sürgünü, ağaç çeliği, 1000 ppm IBA dozu ve ekim sürgünü, ağaç çeliği, 1500 ppm IBA dozu faktörlerinde ulaşılmıştır. Maksimum köklenme oranına; ağustos sürgünü, çalı çeliği, 1000 ppm IBA dozunda ulaşılmıştır.