Farkındalık Temelli Psikoeğitim Programının yabancı uyruklu öğrencilerle çalışan öğretmenlerin psikolojik sağlamlık, tükenmişlik ve eşduyum yorgunlukları üzerindeki etkisi

Bu araştırmanın amacı, farkındalık temelli terapilere dayalı olarak geliştirilen Farkındalık Temelli Psiko-Eğitim Programı'nın yabancı uyruklu öğrencilerle temas halindeki öğretmenlerin psikolojik sağlamlıkları, tükenmişlikleri ve eşduyum yorgunlukları üzerindeki etkisini sınamaktır. Bu araştırma, farkındalık temelli yaklaşımlar temel alınarak hazırlanan Farkındalık Temelli Psiko-Eğitim Programının yabancı uyruklu öğrencilerle temas halindeki öğretmenlerin psikolojik sağlamlıklarını arttırma, tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğu düzeylerini azaltmayı hedefleyen öntest- sontest- izleme ölçümlerini içeren kontrol gruplu 2x3 karışık (split plot) ölçümler için yarı deneysel desene göre tasarlanmış bir çalışmadır. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim öğretim yılında Mersin İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı bir ortaokulda görev yapan ve yabancı uyruklu öğrencilerle temas halindeki 9'u (7 kadın, 2 erkek) deney ve 9'u (7 kadın, 2 erkek) kontrol grubunda olmak üzere toplam 18 gönüllü öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada deney grubuna 8 oturumluk Farkındalık Temelli Psiko-Eğitim Programı uygulanırken; kontrol grubuna herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Deney grubuyla, haftada bir gün ve her bir oturum 120 dakika olmak üzere toplamda 8 oturum gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara psiko-eğitim programının uygulanmasından önce öntest, psiko-eğitim programı uygulandıktan sonra sontest ve 3 ay sonrasında da izleme testi yapılmıştır. Program ve uygulamaların etkililiğine yönelik deney grubundaki katılımcılarla odak grup görüşmesi yapılmıştır. "Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (KPSÖ)", "Tükenmişlik Ölçeği", "Eşduyum Yorgunluğu Ölçeği" ve grup uygulamalarının etkililiğine ilişkin katılımcıların görüşleri için araştırmacı tarafından hazırlanan "Odak Grup Görüşme Formu" kullanılan çalışmada, hem nicel hem de nitel araştırma yöntemlerinin beraber kullanıldığı karma araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Kişisel Bilgi Formu", "Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği", "Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği" ve "Odak Grup Görüşmesi Formu" kullanılmıştır. Araştırmanın amaçları doğrultusunda gerçekleştirilen nicel verilerin analizinde 2 (deney ve kontrol) x 3 (öntest, sontest, izleme ölçümü) karışık (split-plot) ölçümler için iki faktörlü ANOVA analizinden yararlanılmıştır. Bu analiz sonucunda, gruplar arasında ölçümlere bağlı olarak anlamlı bir farkın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek için Wilks Lamda İstatistiği kullanılarak analiz edilmiş ve bu anlamlı farkın kaynağını belirlemek amacıyla, "Bonferonni uyumlu çoklu karşılaştırmalar" testi uygulanmıştır. Buna ek olarak, etki büyüklüğünü belirlemek için eta kare (η2) değerine bakılmıştır. Araştırmanın odak grup görüşmesinden elde edilen nitel verilerin analizinde ise toplanan verileri açıklayabilecek kavramlara ve ilişkilere ulaşmak amacıyla içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda, Farkındalık Temelli Psiko-Eğitim Programı'na katılan deney grubu katılımcıları ve kontrol grubu katılımcılarının "Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (KPSÖ)" puanlarına ait sontest puan ortalamalarında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu ve bu farkın deneyin bitiminden 3 ay sonra yapılan izleme ölçümünde de devam ettiği bulunmuştur. Benzer şekilde, Tükenmişlik Ölçeği" ve "Eşduyum Yorgunluğu Ölçeği" puanlarına ait sontest puan ortalamalarında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu ve bu farkın deneyin bitiminden 3 ay sonra yapılan izleme ölçümünde de devam ettiği bulunmuştur. Araştırmanın nitel sonuçlarından, programın katkılarına yönelik katılımcılar, programın kendilerine katkıları olduğunu ve nedenleri olarak da zaman, kontrol, duygu yönetiminde bedene odaklanmada artış, dönüşüm ve derinleşebilme becerilerini elde ettiklerini; kabul, ilişkiler, farkındalık, olumlu etkiler yönünden kazanımlar elde ettiklerini belirtmişler. Programın psikolojik sağlamlık, tükenmişlik ve eşduyum yorgunluklarına olan etkilerine ilişkin katılımcılar, amaca uygun bir şekilde programın, psikolojik sağlamlıklarını artırdığı ve tükenmişlik ile eşduyum yorgunluklarını azalttığı yönünde yorumlarını belirtmişlerdir. En çok yararlandıkları oturumlara ilişkin katılımcılar; "Oturumların Tamamından" faydalandıkları, sıklık sırasına göre de ardından ikinci (Stres ve Stresle Olan İlişkimiz), üçüncü (Düşüncelerimizin Farkında mıyız?), dördüncü (Düşüncelerimizin Farkında mıyız?) ve altıncı (Kabul) oturumu belirtmişlerdir. Katılımcılar en çok faydalandıkları etkinlikleri ise; "Beden Taraması" etkinliğinden en çok yararlandıkları görülmekle birlikte "Oturma meditasyonu", "Kuru Üzüm Egzersizi" ve "Şefkat Meditasyonu" etkinlikleri olarak belirtmişlerdir. Katılımcıların eğitim sürecinde kazandığı kendilerine ilişkin farkındalıklar ve karşılanan ihtiyaçlarına bakıldığında; kendinin farkına varma (duygu, düşünce, sınırlar), duygusal yoğunluk içerisindeyken (özellikle olumsuz duygular-sıkışmışlık hissi) bedene dönebilme, an'da kalmanın önemini anlamış olma, kendini kabul, olumlu duyguları daha fazla deneyimleyerek (rahatlık, sakinlik, yargılamama) çözüm üretebilme, bilmekten yapabilmeye geçme durumlarının farkındalığına eriştiklerini belirtmişlerdir. Katılımcıların programın etkililiğine yönelik değerlendirmelerine bakıldığında; odak grup görüşmesine dahil olan katılımcıların tamamının değerlendirmeleri programı etkili buldukları yönünde olmuştur. Katılımcıların, farkındalık temelli psiko-eğitim programını etkili bulmalarına yönelik en sık ifade ettikleri sebepler ise; kişisel ve mesleki farkındalık, iyi hissetme, grup paylaşımları ve yeni bakış açısı geliştirme şeklinde olmuştur. Katılımcılar programın günlük yaşam ve ilişkilerine olan katkılarının duygular, ilişkiler, otokontrol, kişisel farkındalık alanlarında olduğunu belirtmişlerdir. Son olarak katılımcıların tamamına yakını, psiko-eğitim programı ve etkilerine ilişkin eklemek istedikleri herhangi bir düşüncelerinin olmadığını belirtirken katılımcılardan bir kişi de psiko-eğitim programı ve etkilerine ilişkin; programın biraz daha uzun sürmesi, programın farklı ortamlarda yapılması, programın teorik kısmında katılımcılara da görev verilmesi şeklinde önerilerini belirtmiştir. Anahtar kelimeler: Farkındalık Temelli Psikoeğitim Programı, Psikolojik Sağlamlık, Tükenmişlik, Eşduyum Yorgunluğu.