Fen bilgisi öğretmen adaylarının biyolojik çeşitlilik konusundaki farkındalık ve davranış düzeylerinin belirlenmesi

Bu araştırmanın amacı, fen bilgisi öğretmen adaylarının biyolojik çeşitlilik konusundaki farkındalık ve davranış düzeylerini, bu düzeylerin bazı değişkenler açısından incelenmesidir. Çalışmamızda tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini 2017-2018 eğitim öğretim yılı Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı Fen Bilgisi Öğretmenliği programında öğrenim gören 216 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmacı tarafından ilgili alan taraması yapılarak ölçme aracı için 60 madde belirlenmiştir. Yapısal uygunluk için 5 alan uzmanının görüşü alındıktan sonra, taslak olarak 56 madde seçilmiştir. Ölçme aracının pilot uygulaması Amasya üniversitesi (240 öğrenci) ve Muş Alparslan üniversitesinde (43 öğrenci) rastgele seçilen toplam 283 öğrenciye uygulanmış ve ölçme aracı için gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Biyolojik Çeşitlilik Farkındalık Ölçme Aracı (BÇFÖA), yapılan açımlayıcı faktör analizi sonrası 24 madde olarak, Biyolojik Çeşitlilik Davranış Ölçme Aracı (BÇDÖA) ise yapılan AFA sonrası 25 maddelik son halini almıştır. Ölçme aracı Fırat Üniversitesi'nde bulunan 216 fen bilgisi öğretmen adayına uygulanmıştır. Biyolojik çeşitlilik farkındalık ve davranış düzeylerinin alt faktörlerini ortaya çıkarmak için açımlayıcı faktör analizi (exploratory factor analysis) uygulanmıştır. Yapılan faktör analizi sonucunda, biyolojik çeşitlilik farkındalığı ölçme aracı için altı faktör belirlenmiştir. Bunlardan birinci faktör ekolojik işlev, ikinci faktör tür çeşitliliği, üçüncü faktör kullanım değeri, dördüncü faktör biyoçeşitlilik öğeleri, beşinci faktör biyoçeşitlilik kaybı ve altıncı faktör de biyoçeşitliliğin mevcut durumu olarak adlandırılmıştır. Biyolojik çeşitlilik davranışı ölçme aracı için yedi faktör belirlenmiştir. Bunlardan birinci faktör biyoçeşitliliği koruma davranışı, ikinci faktör biyoçeşitliliğin ekonomik değeri, üçüncü faktör biyoçeşitliliğin etik değeri, dördüncü faktör biyoçeşitliliğin tehdit unsurları, beşinci faktör biyoçeşitliliğin politik ve yasal davranışları, altıncı faktör biyoçeşitliliğin kullanım değeri, yedinci faktör biyoçeşitliliğin bireysel ve toplumsal iknası olarak belirlenmiştir. Elde edilen veriler SPSS 22 istatistik programı ile analiz edilmiştir. Veriler değerlendirilirken "iki" bağımsız değişkenin aritmetik ortalamaları arasında anlamlı bir fark olup olmadığını tespit etmek için t-testi; karşılaştırılacak grup sayısı eğer ikiden fazla ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) testi yapılmıştır. Ayrıca öğrencilerin biyolojik çeşitlilik farkındalık ve davranış düzeylerini belirlemek için; frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapmalar hesaplanmıştır. Fen bilgisi öğretmen adaylarının biyolojik çeşitlilik davranış düzeyleri ortalamasının (3,53 ± ,370) düzeyde olduğu belirlenirken, biyolojik çeşitlilik farkındalık düzeyleri ortalamasının (3,57 ± ,328) olduğu belirlenmiştir. Biyolojik çeşitlilik davranışlarının düzeyleri cinsiyet değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılık göstermemiştir. Biyolojik çeşitlilik farkındalık düzeylerinin cinsiyet değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılaştığı belirlenmiştir. Bu farklılık kadınların lehine gerçekleşmiştir. Bu çalışmanın, biyolojik çeşitlilik konusunda çalışan uzmanlara bu konuyla ilgili müfredat hazırlanmasında fikir vermesinin yanında, gelecekte bu konuda yapılacak çalışmalara da yol göstereceği düşünülmektedir.