Fen bilimleri dersinde zihin haritaları tekniği kullanımının akademik başarı ve tutuma etkisi

Fen Bilimleri öğretim programıyla, öğrencileri fen okuryazarlığı kazanmış bir şekilde yetiştirmek önemlidir. Bu amaçla yetişen bir birey, bilimin doğasını ve gelişimsel olaylarını anlar; temel kavram, kural, ilke, yasa ve teorilerini kavrar ve süreç içinde kullanır. Problemlerin çözümünde ve karar aşamasında da bilimsel süreçleri kullanır. Bilim ve teknoloji, bilim ve çevre ilişkisini toplumsal olarak da kurar; daha zengin ve tatmin edici bir yaşama yol açan ilgilere sahip olur. Bu becerilerin kazanılmasında, görsel ve düşünsel yapılarını harekete geçirebilecek öğretim aktivitelerinden olan zihin haritaları tekniğinin önemi çok fazladır. Bu çalışmanın amacı ise, Fen Bilimleri dersinde zihin haritası tekniğinin uygulanmasının öğrencilerin akademik başarı ve tutumlarına etkisini araştırmaktır. Araştırmanın modeli olarak, nicel yöntemlerden yarı deneysel desen ve nitel yöntemlerden görüşme ve gözlem teknikleri kullanımı amaçlandığından karma desen benimsenmiştir. Çalışmada deney ve kontrol grubu olmak üzere on altışar kişiden oluşan iki grupla uygulama yapılmıştır. Yapılan bu çalışmada veri toplama araçları olarak eş zamanlı ve aynı ortamda, kontrol grubuna yüz yüze sadece ön ve son test uygulanırken; deney grubunda bulunan öğrencilere ise, uygulama öncesinde yüz yüze ön test, sonrasında son test, çevrim içi ortamlarda Fen Bilimleri dersine yönelik tutum ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Her iki grupta da yapılan uygulamalar araştırmacı tarafından yapılmış ve deney grubuna verilen zihin haritaları tekniği eğitimi araştırmacı tarafından verilmiştir. Yapılan çalışma ile öğrencileri not alma konusunda, süregelen alışkanlıklarından, defterlerine uzun cümlelerle notların olduğu gibi yazdırılmasından sıyrılması sağlanmış; zihin haritaları gösterilerek konu ile ilgili kavramlar tanıtılmaya çalışılmıştır. Aynı zamanda süreç içerisinde öğrencilerinde konu ile ilgili zihin haritaları çizmeleri sağlanarak ölçme ve değerlendirme de yapılmıştır. Deney grubuna ait veriler incelendiğinde uygulama öncesinde ve sonrasında uygulanan testlerin analizlerine göre ortalamaların arasında 15,9375 değerinde büyük bir fark olduğu, p değerinin yaklaşık 0,000165 ve p<0,005 olmasından dolayı da iki uygulama arasında anlamlı bir fark görülmektedir. Bu farklılığın en önemli faktörü, gruba zihin haritaları tekniğinin uygulanmasıdır. Öğrenciler daha önceden yanlış öğrendiği ve yapılandırdığı kazanımları, görsel ve anlamlı öğrenme ile destekleyerek düzenlemiş ve bu konulardaki hata yapma ihtimallerini minimuma indirgemiştir. Yapılan tutum ölçeği ile zihin haritası yapımında öğrencilerin en çok resim, iş birlikçi çalışma, bilgiyi kâğıda dökmek, uygulama aşamasında serbest çalışma, kavram bulma ve bu kavramları renklendirmeden keyif aldığı belirlenmiştir. Deney grubuna uygulanan yarı yapılandırılmış görüşme formundaki verilerden yola çıkarak, zihin haritası tekniği ile öğrenenler, bilgilerin görselleşmesini, var olan bilgi ile zihne yeni katılan bilginin sentezlenmesini, öğrenme sırasında sağ ve sol beyni bir arada kullanılmasını başarıyla gerçekleştirmektedir. Anlamlı öğrenmeyi gerçekleştiren zihin haritaları tekniği kullanımı ile dersin tekdüzeliğini giderebileceği ve ders katılımında öğrencilerin daha aktif olacağı gibi durumlar göz önünde bulundurulursa, öğrenciler ve öğretmenler sadece Fen Bilimleri dersinde değil diğer derslerde de kullanabilirler. Çoklu zekâ kuramının birçok alanına hizmet ettiğinden, kavramlar arasında bağ kurabilmek için şemalaştırma, renklendirme, sembolleştirme gibi özelliklerin pekişmesini sağlayan zihin haritalama tekniği kullanımı hususunda, yalnızca ortaokul seviyesinde değil; okul öncesinden başlayıp, üniversite ve sonrasına da zihin haritalama ile ilgili eğitimler verip, hayatın hemen hemen her alanında bu tekniğin kullanımı ile ilgili öğrenciler teşvik edilmelidir.