Fen bilimleri eğitiminde STEM, üstbiliş, probleme dayalı öğrenme ve çevre eğitimi ile ilgili yapılan bilimsel çalışmaların bibliyometrik analizi

FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİNDE STEM, ÜSTBİLİŞ, PROBLEME DAYALI ÖĞRENME VE ÇEVRE EĞİTİMİ İLE İLGİLİ YAPILAN BİLİMSEL ÇALIŞMALARIN BİBLİYOMETRİK ANALİZİ Çınar, E. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilgisi Eğitimi Programı, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Prof. Dr. Adem Özdemir, Aydın, 2024, Amaç: Bu çalışmada, fen eğitimi alanındaki STEM, üstbiliş, probleme dayalı öğrenme ve çevre eğitimi konularında Web of Science (WoS) veri tabanında indekslenen çalışmaların bibliyometrik analizleri yapılmıştır. Çalışmanın amacı, bu konulardaki yayın sıklığını, anahtar kelimeleri, atıf alan yazarları, öncü ülkeleri ve yayınları, dil çeşitliliği ve öncü kurumları belirlemektir. Bu analizler, ilgili araştırmacılara sayısal veriler sunarak gelecek çalışmalara ışık tutmayı amaçlamaktadır. Materyal ve Yöntem: Bu çalışmanın yöntemi bibliyometrik analizler üzerine odaklanmıştır ve WoS (Web of Science) veri tabanındaki bilimsel çalışmaların incelenmesine dayanmaktadır. İşlenen bibliyometrik yöntemler arasında kaynakça analizi, ortak atıf analizi, kaynakça eşleştirmesi, ortak yazar analizi ve ortak kelime analizi gibi temel teknikler bulunmaktadır. Bu programlar, büyük veri setleri üzerinde ağlar oluşturarak görselleştirmeyi sağlar ve elde edilen haritaların bulgularını aranabilir hale getirir. Sonuç olarak, bu yöntemler araştırmacılara bilimsel çalışmaların popülerliği, ilişkileri ve eğilimleri hakkında değerli bilgiler sunar ve disiplinler arası bilgi paylaşımına katkıda bulunur. Bulgular: 2003-2023 yılları arasında Web of Science veri tabanında yer alan STEM ile ilgili 252, üstbiliş ile ilgili 37, probleme dayalı öğrenme ile ilgili 25 ve çevre eğitimi ile ilgili 49 yayının; yıllara göre dağılımı, anahtar kelimeleri, yazarların yayın sayısı, yayınların atıf sayısı, dergilerin yayın sayısı, kurumların yayın sayısı, ülkelerin yayın sayısı ve yayınlarda kullanılan dillerin eğilimleri sosyal ağ analizi yöntemi ile görselleştirilerek incelenmiştir. Sonuç: Araştırmanın birinci alt problemine göre, 2003-2023 yılları arasında STEM, üstbiliş, probleme dayalı öğrenme ve çevre eğitimi alanlarında yapılan çalışmalarda genel bir artış eğilimi gözlenmektedir ve özellikle 2018-2023 yılları arasında belirgin bir artış yaşanmıştır. İkinci alt problemin sonuçlarına göre, "STEM education" (STEM eğitimi), "metacognition" (üstbiliş), "problem-based learning" (probleme dayalı öğrenme) ve "environmental education" (çevre eğitimi) anahtar kelimelerinin bu alandaki çalışmalarda sıkça kullanıldığı belirlenmiştir. Üçüncü alt probleminde, bazı yazarların birden fazla yayına sahip olduğu ve bazılarının ise yayın sayılarının eşit olduğu görülmüştür, Türkiye'den ise her alt problemde en az bir yazar bulunmaktadır. Dördüncü alt probleme ait çalışmalarda atıf sayıları incelenmiş ve bazı yazarların tek bir yayını olmasına rağmen öncü rol oynadığı görülmektedir. Beşinci alt probleme göre, dergilerin yayın sayıları bakımından farklılık gösterdiği ancak "Education Sciences" gibi dergilerin öncü dergiler olduğu belirlenmiştir. Altıncı alt problemde, ülkelerin yayın sayıları incelenmiş ve üstbiliş alanında İspanya'nın, diğer alanlarda ise ABD'nin öncü ülke olduğu ortaya çıktığı görülmektedir, Türkiye genellikle üçüncü sıradadır. Yedinci alt probleme göre, konu alanları ile ilgili farklı üniversitelerin ön plana çıktığı görülmekte ve Türkiye'den "Gazi Üniversitesi", "Hacettepe Üniversitesi" ve "Aksaray Üniversitesi" gibi kurumların en çok yayına sahip olduğu görülmüştür. Sekizinci alt probleme göre ise, İngilizce dilinin bu alandaki çalışmalarda önde gelen dil olduğu, İspanyolca'nın ikinci sırada ve Türkçe'nin üçüncü sırada yer aldığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Fen Eğitimi, STEM, Üstbiliş, Probleme Dayalı Öğrenme, Çevre Eğitimi, Bibliyometri, Web of Science