Fergana Vadisi'nin Türk kültür tarihindeki yeri (IX-XIII.yy arası)

ÖZET Bu çalışmada Maveraünnehir Bölgesi'nin bir kısmını oluşturan Fergana Vadisi'nin IX- XI 1. yüzyıllardaki siyasî, sosyal, ekonomik ve kültürel durumu incelenmektedir. Ayrıca, söz konusu yüzyıllar Fergana Vadisi'nde yetişmiş ilim ve kültür adamları, onların eserleri ele alınarak Fergana halkının dünya medeniyetindeki yeri ve önemi ortaya konmaktadır. İnceleme önsözden sonra Kaynaklar ve Araştırmalar, Giriş ve üç ana bölüm halinde düzenlenmiştir: Kaynaklar ve araştırmalar kısmında, çalışmalar sırasında başvurulan kaynaklar ve araştırmaların kısa tanıtması yer almıştır. Giriş'te Fergana Vadisi'nin yazılı kaynakların yansıttığı en eski çağlardan başlayıp bölgede İslamiyetin yayılışı ve bölgenin Karahanlılar tarafından zapt edilmesine kadarki siyasî ve etnik gelişmeler kısa bir şekilde gözden geçirilmiştir. Birinci bölüm "Fergana Vadisi'nde Tabiat, iklim ve insan"a ayrılmıştır. Burada Fergana'nın fiziki yapısı, iklim özellikleri, Fergana Vadisi'nden geçen ticaret yolları, yerleşim yerleri, şehirler, kasabalar ve köyler üzerinde durulmuştur. Yine aynı bölümde kültürel açıdan Orta Asya ve Fergana şehirlerinin özellikleri de söz konusu edilerek, ortaçağ Orta Asya şehir hayatı hakkında bilgi verilmiştir. ikinci bölüm "IX-XII. yüzyıllarda Fergana Vadisi'nde Siyasî, Sosyal ve Ekonomik Durum'a ayrılmıştır. Bu bölümde IX-XII. yüzyıllarda islam dünyasında siyasî durum, Fergana Bölgesi'nin Karahanlılar tarafından fethi, Fergana'daki Türk boyları, bölgede tarım, madencilik, ziraat, ticaret, hayvancılık ve avcılık konuları üzerinde durulmuş ve bu konular hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölüm "IX-XII. Fergana Vadisi'nde ilim, kültür ve eğitim" konuları incelenerek, aynı ortamda eğitim almış, aynı çevrenin etkisi altında yetişmiş Fergana'lı ilim, kültür ve devlet adamları üzerinde durulmuştur. Yine aynı bölümde Fergana mimarisi incelenerek, ortaçağ Fergana Türk- İslam mimarisi hakkında bilgi verilmiştir. Tez Sonuç, Ekler ve Bibliyografya ile son bulmaktadır.