Fethali Kaçar'ın Luġat-ı Etrākiyye adlı Çağatay Türkçesi Sözlüğü'ndeki fiillerin tematik tasnifi

Sözlük bilimi, leksikografi veya sözlükçülük; modern anlayışla 19. yüzyıldan beri dil çalışmalarında ayrı bir alan olarak yer edinmiş bilim dalıdır. Sözlükler, bir dilin söz varlığına ulaşma noktasında en temel başvuru kaynaklarıdır. Sadece dil alanıyla uğraşanların ilgi ve ihtiyaçlarını karşılamanın yanı sıra insan ve toplum bilimleriyle ilgilenenler için de bir başvuru kaynağı olan bu eserler, ait olduğu toplumun kültürel değerlerini de kayıt altına alarak kuşaktan kuşağa aktarırlar. Ayrıca sözlükler kelimelerin zaman içindeki değişim ve gelişimlerini ve o dilin içindeki yayılma alanlarını takip etme noktasında çok yönlü çalışmalara kaynaklık edici ciddi bir işleve sahiptir. Türk dili, tarihsel dönemlerden bugüne farklı amaç ve yöntemlerle oluşturulmuş zengin bir sözlük külliyatına sahiptir. Son yıllarda sözlük üzerine yapılan çalışmalar ve incelemeler sayı ve nitelik bakımından artmıştır. Bu çalışma alanlarından birisi de temel amacı o dili kullanan toplum üzerinde, başta dil olmak üzere, sosyo-kültürel çıkarımlar sağlamak olan tematik sınıflandırmalardır. Konu üzerine yaptığım taramalarda tematik çalışmaların büyük çoğunluğunun isim ve isim soylu kelimeler üzerinde yoğunlaştığını gördüm. Türkçenin hafızası niteliğindeki sözlüklerin isimlerle birlikte fiillerinin de tematik çalışmalara tâbi tutulması elbette daha bütüncül sonuçlar doğuracaktır. Bu düşünce ile yola çıkarak Fethali Kaçar'ın Luġat-ı Etrākiyye adlı Çağatay Türkçesi Sözlüğü'nün fiilleri üzerinde tematik bir değerlendirme yapmaya karar verdim. Yapılan bu çalışmayla birlikte fiillerin tematik açıdan sınıflandırılmasına ve sözlük çalışmalarına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bu çalışmaya Farhad Rahimi'nin Fethali Kaçar'ın Çağatay Türkçesi Sözlüğü adlı eser kaynak olarak alınmıştır. Çalışma, üç temel bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, Çağatay Türkçesi ve Dönemleri üzerinedir. İkinci bölüm sözlük, sözlük bilimi ve Çağatay Türkçesi üzerine yapılmış tematik çalışmalara ayrılmıştır. Son bölümde ise sözlükteki fiillerin tematik tasnifi yer almaktadır. Sözlükteki fiil madde başları tarandıktan sonra fiiller, yer aldığı örnekler bağlamında incelenmiş ve çeşitli temalara ayrılmıştır.