Türkiye'deki vakıf üniversitelerinde finansal sürdürülebilirlik: Yetkililerin görüşleri

Bu doktora tezi, Türkiye'deki vakıf üniversitelerinin finansal sürdürülebilirliğini, söz konusu kurumlarda görev yapan deneyimli üst düzey yöneticilerin değerlendirmeleri ışığında incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, yükseköğretim kurumlarının azalan kamu finansmanı, öğrenim ücretlerine bağımlılık, artan operasyonel maliyetler, demografik değişimler ve pandemi benzeri krizler gibi yapısal baskılar altında finansal sürdürülebilirliklerini nasıl koruyabileceklerini kuramsal ve ampirik düzeyde ortaya koymaktır. Bu kapsamda araştırma, gelir çeşitlendirme ve maliyet yönetimi stratejilerinin finansal sürdürülebilirlik üzerindeki etkilerini analiz etmekte; Kurumsal Risk Yönetimi'nin (ERM) bu ilişkideki aracılık rolünü değerlendirmektedir. Model, yükseköğretim kurumlarının dışsal bağımlılıklarını yönetme ve iç kaynaklarını stratejik biçimde kullanma kapasitesini açıklayan Kaynak Bağımlılığı Teorisi (RDT) ile Kaynaklara Dayalı Görüş'ün (RBV) bütünleşik bir çerçevesi üzerine inşa edilmiştir. Yakınsak karma yöntem (convergent mixed methods) tasarımının benimsendiği çalışmada, çoğunluğu İstanbul'da bulunan vakıf üniversitelerinde görev yapan yöneticilerle gerçekleştirilen 13 yarı yapılandırılmış görüşmeden elde edilen nitel veriler ile 119 katılımcıya uygulanan nicel anket verileri birlikte değerlendirilmiştir. Nitel veriler refleksif tematik analiz (RTA), nicel veriler ise PLS-SEM yöntemiyle analiz edilmiştir. v Nicel bulgular, gelir çeşitlendirmenin finansal sürdürülebilirliğin en güçlü belirleyicisi olduğunu ve ERM'in hem gelir çeşitlendirme hem de maliyet yönetimi ile finansal sürdürülebilirlik arasındaki ilişkileri anlamlı biçimde aracıladığını göstermektedir. Maliyet yönetimi ise doğrudan bir belirleyici olmaktan ziyade, ERM tarafından desteklenen bir yapı içinde sürdürülebilirliği kolaylaştırıcı (facilitating) bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Nitel analiz, yöneticilerin dışsal ve içsel finansal riskler, kurumsal yönetişim, dijital dönüşüm, bağış ve fon geliştirme, uluslararasılaşma ve güçlü mali yönetim başlıklarına vurgu yaptığını göstermektedir. Her iki veri setinin bütüncül değerlendirmesi, vakıf üniversitelerinin finansal sürdürülebilirliğinin; çeşitlendirilmiş gelir yapısının geliştirilmesi, tutarlı maliyet yönetimi uygulamalarının benimsenmesi ve kurumsallaşmış risk yönetimi süreçlerinin stratejik plan ve operasyonlara dâhil edilmesiyle güçleneceğini göstermektedir. Tez, Türk yükseköğretiminde üst düzey yöneticilerin algılarına dayalı ilk kapsamlı ampirik çalışma niteliği taşıması bakımından literatüre katkı sunmakta ve vakıf üniversiteleri ekosistemine yönelik uygulanabilir politika önerileri geliştirmektedir.