Finansal başarısızlık göstergelerinin gri ilişkisel analiz ile belirlenmesi ve BİST 100 endeksinde veri zarflama analizi ve lojistik regresyon analizi uygulaması

Finansal başarısızlık, işletmeler ile birlikte ülke ekonomisi açısından da oldukça önemlidir. Finansal başarısızlık, işletme politikalarında ve alınan finansal kararlarda başarısızlıklarının sonucunda karşılaştığı ekonomik sıkıntılar ile birlikte işletmeleri iflasa kadar sürükleyen, hedeflerine ulaşamama durumudur. Finansal başarısızlık önceden tahmin edilmediğinde ve buna yönelik önlemler alınmadığında iflas ile sonuçlanması kaçınılmazdır. Bu nedenle finansal başarısızlık tahmin modellerinin önemi gün geçtikçe artmaktadır. Bu çalışmanın amacı, finansal göstergelerin hiyerarşik yapılarını kullanarak öncelikle işletmelerin finansal durumunu etkileyen göstergeleri belirlemektir. Ayrıca, bu göstergeler ile geleneksel istatistiki yöntemler dışında yer alan parametrik olmayan veri zarflama analizinin işletmelerin finansal durumu tahmin etmedeki performanslarını karşılaştırarak en uygulanabilir yöntemi belirlemektir. Türkiye Borsa İstanbul 100 Endeksinde işlem gören işletmelerin 2014-2016 yılları arasında finansal raporları üzerinden, geleneksel istatistiki yöntemlerden lojistik regresyon analizi ve matematiksel temelli parametrik olmayan bir yöntem olan veri zarflama analizi ile finansal başarısızlık tahmin modelleri geliştirilmiştir. Bu modellerin geliştirilmesinde uygulanan yöntem kadar modele dâhil edilen değişkenler de önemlidir. Bu nedenle işletmelerin finansal durumunu en çok etkileyen göstergelerin belirlenmesinde gri ilişkisel analiz yöntemi ele alınmıştır. Analizler sonucunda tahmin modellerinden lojistik regresyon modelinin işletmelerin finansal başarısızlığını ön görmede veri zarflama analizine göre daha yüksek bir oranda tahmin gücüne sahip olduğu belirlenmiştir. Ancak, veri zarflama analizinin de finansal başarısızlık tahmininde uygulanması kolay ve hızlı bir yöntem olması ve işletmelere başarılı duruma geçebilmeleri için iyileştirmeleri gereken göstergeler üzerinden tavsiyelerde bulunmaktadır. Çalışmanın sonucunda her iki yönteminde finansal başarısızlık tahmininde uygulanabilir olduğunu ancak yöntemlerin kendi içinde farklı avantajlarının olduğu belirlenmiştir.