Finansal derinleşmenin belirleyicileri ve gelir dağılımı üzerine etkisi: Türkiye örneği

Ülkeler yeniliklere ve gelişime açık finansal sistemlere ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle, finansal derinleşme kavramının ulusal ve uluslararası piyasalardaki önemi her geçen gün artmaktadır. Finansal derinlik ile yeni finansal enstrümanların ortaya çıkması veya var olan araçların geliştirilmesiyle yatırımlara yönelik fon transferinde meydana gelen çeşitliliğin, üretim miktarındaki artışı harekete geçirerek gelir dağılımını olumlu yönde etkilemesi beklenmektedir. Ayrıca finansal kurum ve araçlarda ortaya çıkan çeşitliliğin, yeterli finansmana sahip olmayan kişi veya kurumların finansal hizmetlere kolay şekilde erişim sağlanmasına olanak tanıyarak gelir dağılımına olumlu katkıda bulunacağı öngörülmektedir. Ülkemize ilişkin literatürde finansal derinleşme ve finansal kalkınma ile gelir dağılımını tek bir başlık altında ele alan çalışmaların yeterli sayıda olmadığı göze çarpmaktadır. Literatürdeki bu eksikliğin giderilmesi amacı ile gerçekleştirilen bu çalışmada, finansal derinleşme belirleyicilerinin gelir dağılımı üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu bağlamda Finansal Derinlik Oranı, Finansal Kalkınma Rasyosu ve İnsani Gelişme İndeksi (Human Development Index – HDI) değişkenlerinin, Türkiye'ye ait 1990-2021 yıllarını kapsayan veriler ışığında, Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (Autoregressive Distributed Lag – ARDL) sınır testi uygulanmıştır. Finansal derinleşme ve finansal kalkınmanın, gelir dağılımı üzerindeki etkilerini tespit etmek amacıyla gerçekleştirilen analizde söz konusu değişkenler arasında öncelikle uzun dönemli ilişkinin varlığı netleştirilmiştir. Daha sonra, Cusum of Squares ve Cusum testleri ile kurulan modelin tutarlılığı kesinleştirilmiştir. ARDL sınır testi sonucunda elde edilen uzun dönemli katsayılara yönelik yapılan incelemede, Türkiye'de finansal derinleşme İndeksi ile insani gelişmişlik İndeksinin ters yönlü bir ilişkiye sahip olduğunu belirlenmiştir. Buna karşın, finansal kalkınma ile insani gelişmişlik İndeksi arasındaki ilişkinin aynı yönlü olduğu sonucuna ulaşılmıştır.