Finansal istikrarsızlığı etkileyen faktörlerin ekonometrik analizi

Finansal istikrarın sürdürülebilir büyüme ve ekonomik güven açısından kritik bir rol oynadığı dikkate alındığında, istikrarsızlığa neden olan faktörlerin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Günümüzde finansal piyasalardaki dengesizlikler, ekonomik politikalara ve bireysel mutsuzluklara kadar yansıyabilmektedir. Dolayısıyla bir ülkenin ekonomik istikrarı, finansal piyasaların derinliği ile ilişkilidir. Bu çalışmanın amacı, finansal istikrarsızlık göstergelerinin makroekonomik değişkenler arasındaki etkileşimini analiz etmek ve söz konusu göstergelerin makroekonomik dengeler açısından önemini ortaya koymaktır. Çalışmada, 2008Q1–2025Q4 dönemine ait çeyreklik veriler kullanılarak, finansal istikrarsızlık göstergeleri ile makroekonomik değişkenler arasındaki ilişkiler, zaman serisi analizi kapsamında incelenmiştir. Analizde iki farklı model oluşturulmuştur. İlk modelde gayri safi yurtiçi hasıla büyüme oranı, bütçe dengesi, tüketici fiyat endeksi , üretici fiyat endeksi , tüketim ve tasarruf eğilimi, cari işlemler dengesi ve toplam yurtiçi kredi hacmi değişkenleri kullanılırken; ikinci modelde, söz konusu değişkenlere ek olarak, toplam yurtdışı kredi hacmi ve finansal sistemdeki toplam likitide değişkenleri analize dahil edilmiştir. Değişkenler arasındaki dinamik ilişkilerin belirlenmesi amacıyla Vektör Otoregresyon (VAR) modeli kurulmuş ve nedensellik ilişkilerinin tespit edilmesinde TodaYamamoto nedensellik testi kullanılmıştır. Çalışmada, para arzı (M2 ve M3), enflasyon göstergeleri (TÜFE ve ÜFE) ve finansal derinlik (DERİNLİK1, DERİNLİK2) değişkenlerinin ekonomik büyüme üzerinde belirleyici etkiler yarattığı tespit edilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre, para arzı değişkenlerinin bütçe dengesi, cari işlemler dengesi ve finansal derinlik üzerindeki etkileri, para politikasının aktarım mekanizmasının etkinliğine işaret etmektedir. Bulgular, finansal istikrar ile ekonomik büyüme arasında karşılıklı ve bütüncül bir ilişkinin varlığını ve politika yapıcılar açısından para politikası, maliye politikası ve makro ihtiyati politikaların koordineli şekilde yürütülmesinin önemini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, finansal istikrarın sağlanmasında para politikası araçlarının etkin kullanımı, enflasyonun kontrol altında tutulması ve finansal piyasaların derinliğinin artırılması büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, politika yapıcıların finansal istikrarsızlık göstergelerini yakından izleyerek proaktif ve koordineli politikalar geliştirmesi gerekmektedir.