Birinci beş yıllık sanayi planı: Büyük bunalım sırasında Türkiye'nin sanayileşmesi üzerine tartışmalar

Bu çalışma Türkiye'nin 1934 tarihli Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nı uygulamaya koyma kararının arka planını ele alıyor. Araştırmanın özgünlüğü, bu konuda daha önce hazırlanan akademik çalışmaların genellikle üstünde durmayı seçmediği dış politika odaklı bakış açısında yatıyor. Türkiye'nin 1930'lardaki sanayileşme hareketinin Batı'ya rağmen gerçekleştirildiğini öne süren bu araştırma, aynı zamanda Türkiye'yle Sovyetler Birliği arasındaki dönemsel yakınlaşmanın uzun sürmediğini de ortaya koyuyor. Türk siyasal geleneğindeki kalkınmacı düşüncelerin ve ilgili iktisadi uygulamaların genel bir sunumunun ardından, 1929 Bunalımı'nın sarstığı dünyada yapılan çağdaş tartışmalara büyük bir yer ayrılıyor. Buluntular Türkiye'nin iktisadi kalkınması için Batılı uzmanlarca çizilen reçetelerin nasıl da yalnızca tarımsal üretime ve mali düzenlemelere yoğunlaştığını gösteriyor. Bu bağlamda Sovyetler Birliği baskın anti-emperyalist söylemiyle diplomaside bir müttefik, beş yıllık plan modeliyle de ekonomide güvenilir bir yardımcı olarak belirmişti. Ankara ve Moskova'daki devrimci hükümetlerin arasındaki derin işbirliği tam da böyle başlamıştı. Buna karşın, İkinci Dünya Savaşı yaklaştıkça hızla değişmeye başlayan öncelikler ekonomik işbirliğini de fazlasıyla etkiledi. Tezin önemli bir bölümü Türkiye'nin 1930'lardaki sanayileşme öyküsünü Ankara'nın dış politikadaki tercihleriyle açıklama amacını yansıtıyor.