Futbol ve televizyon yayın hakları

Günümüzde seyir oyunu niteliğinden çıkmış olan futbol yarattığı ekonomik değerlerle daha çok anılmaya başlamıştır. Televizyon yayın haklarından reklama, kulüp yöneticiliğinden, teknik direktörlüğe kadar pek çok öğe karmaşık fakat birbirleriyle doğrudan ya da dolaylı olarak bağlantılı bir biçimde futbolun içinde bulunmaktadır. Böylelikle futbol basit olarak tanımlanan görüntüsünden uzaklaşmış, milyonlarca insanı etkisi altına alan bir fenomen haline gelmiştir. Futbol dünyada ki sosyal, ekonomik ve kültürel değişikliklerden etkilenen kurumlardan biri olarak kabul görmektedir. Bugün 208 üyesiyle Dünya Futbol Federasyonu (FIFA) Birleşmiş Milletler Topluluğuna üye ülke sayısından fazla üyesiyle dünyanın en büyük örgütlerinden biri konumundadır.Forma satışları, yayın gelirleri (havuz),maç gelirleri, transferler-bonservisler, turnuva gelirleri, UEFA ve Şampiyonlar Ligi primleri, marka haklarından doğan isim hakkı gelirleriAvrupa kulüplerinin gelirlerinin % 43'ünü oluştururken, ticari ve sponsorluk gelirlerinin artışı ?uydu yayıncılığının ve ?izle ve öde? kavramının gelişmesiyle artmıştır (Akşar, 2010).Bu gelişmeyle beraber futbol müsabakalarının radyo ve özellikle televizyonda yayınlanmasına ilişkin hakların kime ait olduğu ve nasıl değerlendirileceği, gerek Avrupa'da gerekse ülkemizde yakın geçmişte hem maddi hukuk hem de rekabet hukuku uyuşmazlıklarına yol açmıştır. Ülkemizde de sadece ekonomik düşünceye dayanan merkezi pazarlama sistemi benimsenmiştir (Aker, 2006:2).Bir futbol liginin kalitesi mevcut ligdeki rekabetçi dengenin var olup olmamasına bağlıdır. Türkiye'de rekabetçi bir ligin oluşturulamamasının önündeki en büyük engel yayın haklarından gelen kazançların adil olarak paylaştırılmamasıdır. Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) tarafından havuz adı altında dağıtılan yayın hakları gelirlerinin ligde yer alan diğer 15 kulüp aleyhine adil olarak paylaştırılmaması üç büyük kulübü bir başka paylaşım şekliyle havuzda tutamayacakları olarak gösterilmektedir. Beşiktaş, Fenerbahçe ve Galatasaray kulüplerinin dışında kalan Anadolu takımlarına (15 takım) verilen pay derin uçurumlar yaratmaktadır. Türkiye'de çoğu kulübün bütçesi 10 milyon doları bile bulmazken bu durum ülkemizin uluslararası arenada hatırı sayılır başarılar elde edememesine neden olmaktadır.Bu çalışmada küreselleşme süreciyle gelişen futbol ve televizyon arasındaki ilişki naklen yayın hakları gelirleri incelenerek değerlendirilmeye çalışılmıştır.Futbolun endüstriyelleşme sürecinde en önemli gelir kalemlerinden biri olan naklen yayın hakları gelirlerinin kulüplere geri dönüşümü detaylı olarak incelenmiştir. Futbolu karlı bir yatırım aracına çevirmek isteyen ulusal ve uluslararası organizasyonlar açıklanmıştır. Bu süreçte değişen taraftar, kulüp yöneticisi ve futbolcu profillerinin oyunun doğasının bozulmasında en az televizyon kadar katkısı olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır.Türkiye'de özel televizyonculuğun başlamasıyla değer kazanan futbol yayın hakları gelirlerinin ligde var olan 18 kulüp adına rekabeti engelleyecek bir biçimde tasarruf edildiği görülmüştür. Beşiktaş, Fenerbahçe ve Galatasaray lehine bozulan denge Anadolu kulübü olarak tabir edilen 15 kulübün diğer üç kulüple rekabet edebilme şansını ortadan kaldırmıştır. Rekabet dengesi bozulmuş olan bir ligde yarışan kulüplerin uluslararası platformda da başarılı olamayacağı nedenleriyle birlikte ve Avrupa'daki örnekleri de incelenerek açıklanmıştır.