Dış müdahaleler, radikalleşme ve siyasal şiddet: Somali'de eş-Şebab hareketi

Bu çalışmamız, 2001-2009 yılları arasında Somali'de meydana gelen siyasal şiddet olgusunun gelişimini, eş-Şebab hareketinin genel siyasi ortam içerisindeki radikalleşme süreçlerine odaklanarak incelemektedir. Radikalleşmenin, karmaşık, çok yönlü ve çekişmeli bir siyasi ortamda hak iddiasında bulunan bir sosyal hareketin uğradığı muhtemel sonuçlarından biri olarak ortaya çıktığını iddia ediyoruz. Bu araştırmanın temel bulguları şu şekildedir: eş-Şebab'ın radikalleşme dinamikleri daha çok iki siyasi etkileşim süreci içerisinde ortaya çıkmıştır. İlk süreç "radikalleşme başlangıcına" atıfta bulunmakta olup, 2002-2006 yılları arasında İslami gruplara karşı muhtelif savaş ağaları ve diğer muhalif güçler arasındaki çatışmacı dinamiklere kadar geri götürülebiliriz. Çünkü bu dönemde şiddetin belirli bir hedefe yönelik biçimi misilleme mekanizması aracılığıyla gerçekleşmiş ve çatışmaya ideolojik bir nitelik kazandırmıştır. Bu durum, daha sonra eş-Şebab olarak gündeme gelecek dağınık yapıdaki bireylerden oluşan sosyal ağın mobilizasyonunu tetiklemiştir. Bu çalışma "yoğunlaştırılmış radikalleşme" olarak tanımladığımız ikinci süreci, eş-Şebab'ın radikalleşme dinamikleri açısından en belirleyici faktör olarak görmektedir. Bu süreç, 2005-2009 yılları arasında Etiyopya'nın Somali'yi işgaliyle başlamış olup, eş-Şebab'ın taktiksel eylem repertuarını genişletmesine ve hedef tercihlerini daha kurumsal ve agresif bir şekilde dönüşümüne zemin hazırlamıştır. Siyasal şiddet ağırlıklı olarak güvenlik ve terörizm çalışmaları perspektifinden incelenmiş, yapılan araştırmalarda ise daha çok doğrudan 'devletsiz' ortama ve bunun örneğin anarşi ve terörizm gibi sonuçlarına vurgu yapılmıştır. Dahası bu disiplinler bireylerin bir takım psikolojik ya da ekonomik durumları, duygusal eğilimleri, eğitim seviyeleri ya da genetik aktarım yoluyla tevarüs eden birtakım özellikleri üzerinden radikalleşme eğilimlerine odaklanmaktadır. Bu bağlamda Somali üzerine yapılan çalışmalar da istisna değildir. Tüm bu yaklaşımlar şiddeti ortaya çıkaran çatışmacı dinamiklerin tüm sürecini daha kapsamlı bir çerçevede ele almamıza pek imkân vermemektedir. Dolayısıyla bizim ortaya koyduğumuz çalışmamız ele aldığımız konuya yönelik farklı bir yaklaşım ortaya koymak suretiyle siyasal şiddet olgusunun, ilişkisel radikalleşme çerçevesindeki bir toplumsal hareketin kolektif hak iddia etme ve güç mücadelesinin meydana getirdiği gelgitlerinden ortaya çıktığını iddia etmektedir. Dolayısıyla bu araştırmamız, radikalleşme sürecini daha geniş bir siyasi bağlam içerisinde toplumsal hareketlerin mobilizasyonunun gerçekleştiği münferit etkileşim alanlarında analiz etmektedir. Bu çalışmada mekanizma temelli bir araştırma tekniği izlenmiş ve tümdengelim ve tümevarım yaklaşımları benimsenmiştir. Çalışmanın veri toplama yöntemi, Somali'nin başkenti Mogadişu'da çeşitli aktörlerle gerçekleştirilen kapsamlı yüz yüze mülakat süreçlerine ve Amerika Birleşik Devletleri'nde Minnesota Üniversitesi'nde araştırma bursiyeri olarak geçirilen 12 aylık araştırma programına dayanmaktadır. Buna ek olarak, eş-Şebab'ın şiddet içeren siyasi eylemlerinin ortaya çıkışına ve şiddetlenme aşamalarına katkıda bulunan çeşitli mekanizma setlerini daha kapsamlı tespit etmek amacıyla ikincil kaynaklara yer verilmiştir. Sonuç olarak, radikalleşme sürecinin eş-Şebab bağlamında nasıl ve ne zaman ortaya çıktığını, bu süreci ortaya çıkaran mekanizmaların zamanlamasına ve dizilişlerine atıfta bulunarak açıklamalar getirmek, bu tez çalışmasının temel inceleme alanını oluşturmaktadır.