Fırçalama, kuraklık stresi ve paklobutrazol uygulamalarının domates, hıyar ve kıvırcık yapraklı baş salatada fide gelişmesi ve kalitesine etkisi

Domates, hıyar ve kıvırcık yapraklı baş salata yetiştiriciliği büyük oranda ticari fide kullanılarak yapılmaktadır. Bu türlerin fidelerinin ticari üretiminde fidede boyunun kontrolünü sağlamak ve kaliteyi artırmak için bitki büyüme düzenleyici olarak paklobutrazol (PBZ) kullanılmaktadır. PBZ sentetik bir kimyasal olup, insan ve çevre sağlığı açısından önemli riskler taşımaktadır. Fide yetiştiriciliğinde çevre dostu alternatif uygulamalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmada, domates, hıyar ve kıvırcık yapraklı baş salata fidelerinin yetiştiriciliğinde PBZ yerine kuraklık stresi ve fırçalama uygulamasının kullanılıp kullanılamayacağı araştırılmıştır. Çalışmada Atakan Fı sırık domates çeşidi, Olay Fı sera hıyar çeşidi ve Maritima Fı kıvırcık yapraklı baş salata çeşidi kullanılmıştır. Sentetik bitki büyüme durdurucusu olarak PBZ (Cultar 250 g/l PBZ, %23 w/w), fide yetiştirme ortamı olarak torf+perlit karışımı (%70 torf ve %30 perlit) kullanılmıştır. Domates fideleri 216 gözlü, hıyar fideleri 150 gözlü, kıvırcık yapraklı baş salata fideleri 384 gözlü viyollerde yetiştirilmiştir. Fırçalamada 140 cm teleskopik uzatılabilir mikrofiber yumuşak başlıklı gri toz alma fırçası kullanılmıştır. Fırçalama uygulaması ilk gerçek yapraklar tam oluştuğunda başlamıştır. Fırçalama sabah saat 08:00 ile akşam 18:00 saatleri arasında ve 2, 5 ve 10 saat arayla 3 uygulama şeklinde, 2 dakika süreyle ve 30 devir/dakika hızda uygulanmıştır. Kuraklık stresi ilk gerçek yapraklar oluştuğunda başlatılmıştır. Bitkilerde solma belirtileri görüldükten 2 ve 4 saat sonra sulama yapılmıştır. Solma belirtisi görsel olarak belirlenmiştir. Fırçalama ve kuraklık stresi uygulamaları 15 gün sürdürülmüştür. Kontrol bitkilerinde ve PBZ uygulanan bitkilerde herhangi bir su kısıtlaması yapılmamıştır. Ekiminden sonra günde iki kez bitkiler boom sulama sitemiyle gübre kullanılmadan sulanmıştır. Çimlenmeden 7 gün sonra sulama, besin çözeltisi ile yapılmıştır. Besin çözeltisi ilk 1 hafta 10:52:10:10:10 (N:P:K:Ca:Mg), 1 haftadan sonra 20:10:20:10:10 (N:P:K:Ca:Mg) şeklinde hazırlanmıştır. Sulama suyu konsantrasyonu ilk 15 gün EC 1.4 mmhos/cm, sonraki 1 hafta 1.8 mmhos/cm ve bundan sonra 2.0 mmhos/cm olacak şekilde ayarlanmıştır. Çalışmada fide boyu, hipokotil boyu, yaprak sayısı, gövde çapı, kök uzunluğu, % kuru ağırlık, biomass, klorofil içeriği ve renk ölçümleri yapılmıştır. Deneme sonucunda fide kalite parametreleri dikkate alınarak yapılan değerlendirmelerde hıyar ve domateste 2 saat arayla fırçalama uygulaması, kıvırcık yapraklı baş salatada ise 2 saat kuraklık stresi uygulaması fide kalitesi ve yöntemin uygulanabilirliği açısından en etkili uygulamalar olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, fide yetiştiriciliğinde kuraklık stresi ve fırçalama PBZ yerine geçebilecek etkili yöntemler olmuştur.