Türkiye'de yüksek öğretimde İngilizceyi öğretim dili olarak kullanan mühendislik ve edebiyat derslerinde dillerarası geçişlilik uygulamalarının işlevsel analizi

Bu tez, Türkiye'deki Mühendislik ve Edebiyat bölümlerinde öğretilen çeşitli akademik derslerdeki dillerarası geçiş uygulamalarını incelemeyi ve açıklamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefleri İngiliz Dili ve Edebiyatı ve Gıda Mühendisliği derslerinde dillerarası geçişin ne ölçüde kullanıldığını, içeriğin aktarılması sırasında hangi dillerarası geçiş uygulamalarının benimsendiğini belirlemek, bu bağlamda dillerarası geçişlerin işlevlerini belirlemek ve öğrenci ve öğretim elemanlarının bu dillerarası geçiş uygulamalarına yönelik tutumlarını tartışmaktır. Gerekli veriler, 2018-2019 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde, Türkiye'nin güneydoğusunda bir devlet üniversitesi olan Gaziantep Üniversitesi (GAUN) Gıda Mühendisliği (Gıda Bilimleri (GB) programı) ve Batı Dilleri ve Edebiyatları (İngiliz Dili ve Edebiyatı (İDE) programı) bölümlerinde toplanmıştır. Veriler, ses kayıtları, Likert tipi bir anket, yüz yüze görüşmeler ve sınıf gözlemleri ile elde edilmiştir. Ses kayıtları bu çalışmanın ana verilerini sağlarken, diğer veriler ses verilerinden toplanan bilgileri tamamlamak için kullanılmıştır. Çalışmanın ana verisi olarak, toplam 14 (her biri 7 saat) ders saati (İDE sınıflarında 277, GB sınıflarında 278 dakika) ses kaydı yapılmış, yazıya dökülmüş ve araştırma sorularına cevap vermek için incelenmiştir. Söylem Analitik yaklaşım (CA), sesle kaydedilen verilerdeki dillerarası geçişlilik uygulamalarını yorumlamak için metodolojik bir çerçeve olarak benimsenmiştir. İkincil kaynak olarak, anket sonuçları SPSS (Sürüm 21.0) yazılımında ele alınmış, kategorilere ayrılmış ve analiz edilmiştir. Ögretim elemanı ve öğrencilerle yapılan, toplam 30 öğrenci (her bölümden 15 katılımcı) ve 12 öğretim üyesini (her bölümden altı katılımcı) içeren yarı-yapılandırılmış görüşme de tamamlayıcı veri olarak kullanılmıştır. Anketler ve mülakat soruları, verilerin çapraz olarak kontrol edilmesine ve böylece çalışmanın güvenilirliğinin ve geçerliliğinin sağlanmasına yardımcı olmuştur. Son veri toplama aracı, her iki bölümde de toplam 44 ders saatini (İDE'de 21 saat, GB derslerinde 23 saat) içeren derslerin ziyaret edildiği ve derslere katılım yapılmayan gözlemlerdi. Bu gözlemler, öğrenci ve öğretim elemanlarının dillerarası geçiş uygulamalarına karşı tutumlarıyla birlikte bu uygulamaların yapısal modellerini tanımlamaya yardım etmiştir. Bu çalışma, akademik ortamda dillerarası geçiş uygulamalarının her yerde yaygın olduğu sonucuna varmaktadır. Her iki bölümdeki öğretim elemanları, bu dillerarası geçişlilik uygulamalarını; terminolojinin sürekli hedef dilde kullanımı, hedef dilde yazılan kaynağın anadilde tartışılması, aynı bilgiyi iki dilde ifade etme, hitap kelimelerinin anadilde kullanımı ve hedef dilde olmayan kelimelerin anadilde kullanımı olarak tanımlanmışlardır. Bu uygulamalar; öğrencileri ilgili bilim dünyasına yönlendirmek, yanlış anlaşılmayı önlemek, anlamı netleştirmek ve müzakere etmek, zorlu konuları tartışmak ve öğrencilerle pozitif ilişki kurmak gibi çeşitli pedagojik işlevlere hizmet etmektedir. Bununla birlikte, bu çalışma her iki akademik alana özgü bazı uygulama ve işlevlerin olduğunu ortaya koymaktadır. İngiliz edebiyatı okuyan öğrenciler dili hem bir araç hem de bir amaç olarak kullanmaktadır. Fakat, mühendislik öğrencileri hedef dili alanlarına özgü ders kitaplarındaki ders içeriğinde uzmanlaşmak için bir araç olarak görmektedir. Sınıf içi etkileşimin çoğu, İngiliz edebiyatı öğrencilerini ve öğretim görevlilerini yorumlama, katılma, katılmama ve ikna etme gibi işlevler için dillerarası geçiş uygulamaları kullanmaya yönlendirmektedir. Bununla birlikte, Gıda Mühendisliği öğrencileri hedef dili çoğunlukla bir sorun, ana dillerini de akademik görevler ve sorumluluklar karşısında yaşadıkları sorunlara deva olarak görmektedir. Öğretim elemanları ve öğrenci tutumları ile ilgili olarak sonuçlar, Gıda Mühendisliği öğretim elemanlarının özellikle daha iyi iş olanakları için İngilizceye öncelik vererek, sınıfta dillerarası geçiş uygulamaları konusunda hedef dilin azami bir şekilde konuşulmasını desteklemektedir. Bununla birlikte, öğretim elemanları, öğrencilerin içerik bilgilerini ve dil becerilerini geliştirmelerinin hayati önemde olduğunu vurgulamaktadır. Öte yandan, hem İngiliz Edebiyatı öğretim elemanları hem de öğrenciler, dillerarası geçiş uygulamaları için hem anadilin hem de hedef dilin kullanılmasına pozitif bakmaktadır. Öğretim elemanları bu geçiş uygulamalarının içeriğe duyarlı bir uygulama olduğunu iddia etmektedirler, bu nedenle bazı dersler bu uygulamaların, belirli içeriğin verilmesi sırasında daha sık kullanılmasını gerektirebilmektedir. Bunların sonucunda, bu çalışma akademideki farklı paydaşlar için çıkarımlar ortaya koymakta ve onları Türkiye'deki ve diğer ülkelerdeki hedef dilde eğitim veren içerik tabanlı derslerde dillerarası geçiş uygulamalarının mevcut müfredatlara nasıl etkili ve temel bir öğrenme ve öğretme aracı olarak entegre edilebileceğini gözden geçirmeye teşvik etmektedir.