Futbol kulüplerininsportif performansları ile finansal performansları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

Günümüzde popüler endüstri dalları içerisinde en önemlilerinden birisi olan futbol; ekonomik, kültürel ve sosyal önemi nedeniyle geçmişte olduğu gibi sadece bir oyun değil, devasa (çok büyük) bir sektördür. Bu nedenle bu sektörde kulüplerin mevcut rekabet koşulları altında varlıklarını sürdürülebilmesi için iki temel koşul vardır. Bunlar; birbiri ile çok yakın ilişkisi olan sportif ve finansal başarıdır. Futbolda endüstrileşme sürecini çok daha önce başlatan bazı Avrupa ülkelerindeki (İtalya, İngiltere, İskoçya, Almanya, Fransa, Portekiz ve Hollanda) futbol kulüpleri şirketleşme yoluyla sürdürülebilir sportif ve finansal başarıyı yakalamışlardır. Oysa ülkemizde bu süreç ancak 1990'lı yılların sonundan itibaren hız kazanmış, bazı kulüpler şirketleşme süreci ile birlikte tıpkı bazı Avrupa ülkelerinde olduğu gibi ticari bir zihniyetle yönetilmeye başlamıştır. Bu süreçte hisseleri BİST'te işlem gören dört büyük kulübümüz (Beşiktaş, Fenerbahçe, Galatasaray ve Trabzonspor) sermaye piyasasına açılmak suretiyle zaman zaman hem finansal hem de sportif başarı yakalamışlardır. Fakat bu başarılar sürdürülebilir olmadığı için günümüzde dört büyük futbol kulübü ile söz konusu Avrupa ülkelerindeki kulüpler arasında çok önemli oranda farkın olduğu da bir gerçektir. Bu çalışma; ülkemizde ve diğer Avrupa ülkelerinde mücadele eden ve finansal verilerine ulaşılabilen bazı kulüplerin (Beşiktaş, Fenerbahçe, Galatasaray, Trabzonspor, Ajax, Benfica, Borussia Dortmund, Celtic, Juventus, Lazio, Manchester United, Olympique Lyon ve Roma) sportif performansları ve finansal performansları arasındaki ilişkiyi inceleyebilmek amacıyla örneklem olarak Avrupa'daki 13 futbol kulübünün 2014-2024 dönemi verileri esas alınarak ve 9 değişkenin kullanıldığı 2 model geliştirilerek hazırlanmıştır. Çalışmanın iki modeli olan sportif performans modeli ve finansal performans modeli birlikte incelenmiştir. Sportif performans modelinde kulüplerin ulusal lig sıralamaları bağımlı değişken; piyasa değeri, net kar, cari oran, aktif karlılık oranı, aktif devir hızı, borçların toplam aktife oranı, ulusal lig puanı ve Avrupa puanı ise bağımsız değişken olarak belirlenmiştir. İkinci model olan finansal performans modelinde ise kulüplerin aktif değerleri bağımlı değişken; piyasa değeri, net kar, cari oran, aktif devir hızı, borçların toplam aktife oranı, ulusal lig puanı, ulusal lig sırası ve Avrupa puanı ise bağımsız değişken olarak belirlenmiştir. Çalışmada incelenen kulüplerin sportif performanslarını gösteren veriler "Maçkolik.com" adlı internet sitesinden, finansal performanslarını gösteren veriler ise kulüplerin finansal tablolarından edinilmiştir. Söz konusu bu iki model "Panel Veri Tesadüfi Etkiler Yöntemi"yle analiz edilmiştir. Panel Veri Analizinden önce yöntemin kullanılabilmesi için bazı ön testler yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre sportif performans ile finansal performans arasında doğrudan bir ilişkinin olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise istatistiki bulgulara göre elde edilen sonuçlar paylaşılmış, sonrasında da kulüplerin finansal performansını üst seviyeye taşıyabilmek için önerilerde bulunulmuştur. Ayrıca bu kısımda finansal başarının beraberinde kulüplerin iyi yönetilmesi ve kulüplerin rekabet koşullarının birbirine mümkün olduğu kadar yakınlaştırılması şartıyla, sportif başarıyı getireceği de vurgulanmıştır.