Gaziantep 1960 - 1980 dönemi kent konutu mekan kurgusunun analizi

Bu çalışmada; 1960-1980 yılları arasında Gaziantep kentindeki gelişme sürecinin konut kültürü ile olan ilişkisi bağlamında, konut mekan kurgusunun değişimi tespit edilmeye çalışılmıştır. Temelde bir konut araştırması olan çalışmada, konutu biçimlendiren unsurlar ve mekansal değişime etki eden faktörler, hem genel çerçevede, hem de çalışmanın yürütüldüğü Gaziantep kenti özelinde ele alınmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda; kentin ekonomik, toplumsal ve kültürel olarak bir değişim ve geçiş süreci yaşadığı döneme denk gelen, 1960-1980 yılları arasındaki gelişmelerin ve yerel unsurların Gaziantep Kent Konutunun biçimlenmesinde ne ölçüde etkili olduğu ifade edilmeye çalışılmıştır. Toplum ve yapıtaşı bireyin yaşamını etkileyen her değişimin, dolayısıyla toplumsal ölçekte görülen değişimlerin, konut mekanına da yansıdığı düşünülerek, kentin değişim ve gelişim gösterdiği 1960-1980 döneminin, konut mekanındaki etkilerinin nasıl olduğu sorgulanmak istenmiştir. Bu amaçla; çalışma kapsamında ele alınan konutların mekan kurgusunun tespit edilmesinin yanı sıra, söz konusu dönemde konut mekanı ve mekânsal ilişki kurgusu ile, biçiminin değişimine etki eden unsurlar da tartışılmaya çalışılmıştır. Çalışmada son yıllarda geniş uygulama alanı bulan ve sosyal yapının mekânsal yapıyla olan ilişkisini çözümlemede uygun bir araç olarak beliren, mekan dizilimi analizi (space syntax) yöntemi kullanılmıştır. Yöntem basit olarak farklı ölçekte mekânsal kurguların, mekânsal ilişki düzenine göre analiz edilmesini kapsamaktadır. Çalışma sonucunda; kaynaklar, gözlemler ve analizlerle elde edilen sentaktik veriler yorumlanarak, 1960-1980 dönemi Gaziantep Kent Konutu, mekan kurgusuna ait bulgular ortaya konulmuştur. Buna dayanarak, kentin ilk planlı alanlarında inşa edilmiş olan, yeniliği simgeleyen 1960-1980 dönemi Gaziantep Kent Konutlarının; geleneksel konut kültürü ile günümüz konut kültürü arasında bağ kuran, kentin modernleşme sürecindeki yaşam biçimi ve konut kültürünü yansıtan, kendine özgü bir mekan kurgusuna ve mekânsal ilişki biçimlerine sahip olduğu söylenebilir. Dönem konutlarında belirli işlevsel mekân grupları arasında belirgin bir biçimde tekrar eden mekânsal ilişkiler oluştuğu, gece ve gündüz kullanımında mekânsal ilişki biçimlerinin tipleşmeye başladığı ayrıca tespit edilmiştir. Çalışmada, dönemin özgün karakterini taşıyan, kentsel kimliğin önemli bir parçası olduğu düşünülen 1960-1980 dönemi Gaziantep Kent Konutlarının günümüz konutlarının mekânsal kurgusunun nüvesini oluşturduğu düşünülmektedir. Bu konutlar aynı zamanda kentin 1960-1980 döneminin sosyal ve kültürel varlığını yansıtması bakımından, önemli bulunmaktadır. Yapılan çalışma ve elde edilen sonuçlar aracılığıyla, kentin mekânsal hafızasının canlı tutulması ve gelecek nesillere taşınmasına aracılık etmesi umulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kent Konutu, Konut Tasarımı, Mekan Dizilimi Analizi, Mekan Kurgusu, Gaziantep.