Gaziantep ilinde sanayi atıklarına maruz kalan tarım alanlarından alınan toprak ve bitki örneklerindeki metallerin kimyasal türlemesi ve biyoyararlanımı

Bu tezin temel amacı, Gaziantep'te endüstriyel ve evsel atık sulardan kaynaklanan kimyasal kirleticilerin (metallerin) toprak ve bitki üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Atıksularla sulanan tarımsal topraklar ve bu topraklarda yetiştirilen gıda ürünleri üzerinde yapılan araştırmalarda aşağıdaki hedefler üzerinde durulmaktadır: (1) Topraktaki metallerin formlarını ve türlerini araştırmak, bitkiler için biyolojik olarak kullanılabilir ve fitotoksik seviyelerini belirlemek ve (2) Toprağın jeokimyasal yapısının metallerin doğal ıslahı üzerindeki etkinliğini (veya uygunluğunu) incelemek. Bunun için; (1) Toprağın pH, katyon değişim kapasitesi (KDK) ve organik madde (OM) gibi fizikokimyasal özellikleri belirlendi. (2) Bureau Referans Komitesi (BCR) ardışık ekstraksiyon prosedürü ve tekli ekstraksiyon prosesleri toprağa uygulandı. (3) Toprak örneklerinin X-ışını kırınımı (XRD) mineralojik analizi yapıldı. Tüm bu işlemlerin sonuçları birlikte değerlendirildiğinde, Gaziantep'te ağır metal kirleticiler kalsit mineraline kuvvetli bir şekilde sorpsiyona uğradığından, doğal koşullarda bunların desorpsiyonu zordur. Böylelikle ağır metal iyonlarının bölge topraklarında doğal ıslah işlemlerine tabi tutulduğu sonucuna varılmıştır. Bölgedeki toprak ve bitkilerin 'temiz' ve 'kirli' gruplarının metal konsantrasyonları birbirine çok yakındır. Bazılarında 'kirli' grubu, bazılarında ise 'temiz' grubu ortalama konsantrasyonlarının daha yüksek olduğu tespit edildi. Ayrıca Gaziantep toprak ve bitki örneklerinden belirlenen element konsantrasyonlarının örneklerin çoğunda izin verilen ulusal ve uluslararası standart konsantrasyon değerlerini aşmadığı tespit edilmiştir. Bu durum aşağıdaki gibi birkaç faktörle açıklanabilir: (1) Ağır metal iyonlarının toprak bileşenleri üzerinde sorpsiyona uğrayarak bitkiler için hareketsiz (elverişsiz) formlara dönüşmesi, (2) Ağır metal türlerinin bitkilerin tüketilen kısımlarına taşınmadan diğer bölgelerde birikmesi gibi faktörler.