Gebelerde gebelik öncesi vücut kitle indeksinin ve ikinci trimesterdeki ağırlık artış hızının maternal lipit profili, adiponektin, insülin direnci, OMEGA-3 ve OMEGA-6 yağ asitleri üzerine etkisi

Gebelik, kadın vücudunda fizyolojik, hormonal ve metabolik değişimleri beraberinde getiren bir süreçtir. Gebelikte yağ metabolizmasındaki değişimin fetüsün nöronal gelişimi başta olmak üzere birçok sistem üzerinde önemli etkileri vardır. Gestasyonun erken evrelerinde artan insülin duyarlılığı ile maternal yağ depoları artar. Geç evrelerinde ise fizyolojik insülin direncine bağlı lipoliz sonucu yağ depoları yıkılır. Fazla kilolu/obez gebelerde, özellikle 2. trimester gestasyonel ağırlık artış hızı yüksek olduğunda lipit metabolizması üzerindeki etkilerin daha belirgin olacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada pregestasyonel VKİ (pVKİ) ve 2. trimesterdeki gestasyonel ağırlık artış hızının (AAH) lipit profili, yağ asitleri ve insülin direnci biyobelirteçleri ile ilişkisi araştırılmıştır. Haziran 2016-Kasım 2017 tarihleri arasında DEÜ Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniğinde izlenen, 69 gebe çalışmaya alındı. Gebelerin 11-14. ve 24-28. gebelik haftalarında vücut ağırlıkları ölçüldü ve kan örnekleri alındı. İkinci trimester ağırlık artış hızı (kg/hafta) belirlendi. Gebeler pVKİ ve AAH'larına göre gruplandırıldı. Glukoz, total kolesterol, trigliserit, HDL kolesterol, LDL kolesterol ve insülin rutin biyokimyasal yöntemler ile otoanalizörde ölçüldü, HOMA-IR hesaplandı. Adiponektin düzeyleri ELİSA yöntemiyle, yağ asitleri GC-MS ile ölçüldü. İstatistiksel değerlendirme için SPSS 23 programında, parametrik veriler için bağımlı gruplarda paired-t test, bağımsız gruplarda independent-t test; non-parametrik veriler için bağımlı gruplarda ''Wilcoxon'', bağımsız gruplarda ''Mann-Whitney U'' testi kullanıldı. Pregestasyonel VKİ<25 olan 38, ≥25 olan 31; ikinci trimester AAH normal olan 22, yüksek olan 47 gebe vardı. Gebeliğin 2. trimesterinde gerçekleşen AAH'nın pVKİ ile ilişkisi incelendiğinde, Pregestasyonel VKİ≥25 olan grupta AAH (0,43±0,18) pVKİ<25 gruba (0,52±0,14) göre anlamlı olarak düşüktü (p=0,024). Altmış dokuz olgunun birlikte değerlendirildiği tüm grupta, gebeliğin ikinci trimesterinde birinci trimestere göre; trigliserit, total kolesterol, HDL kolesterol, LDL kolesterol, insülin, HOMA-IR, miristik asit, palmitik asit, gamma linolenik asit, linoleik asit, oleik asit, araşidonik asit, DHA, toplam n-6 yağ asitleri, toplam n-3 yağ asitleri, n-6/n-3 seviyeleri istatistiksel olarak anlamlı derecede artmış bulundu. Pregestasyonel VKİ<25 ve VKİ≥25 olan gruplar kıyaslandığında; pVKİ yüksek olan grupta her iki trimesterde insülin ve HOMA-IR anlamlı olarak yüksek bulundu. Pregestasyonel VKİ yüksek olan grupta ilk trimesterde oleik asit, ikinci trimesterde palmitoleik asit, oleik asit, stearik asit, araşidonik asit değerleri anlamlı olarak yüksek bulundu. Ağırlık artış hızı normal olan grup ile yüksek olan grup kıyaslandığında; ne birinci ne de ikinci trimesterde hiçbir biyokimyasal parametrenin düzeyleri anlamlı farklılık göstermedi. Gebeliğin ikinci trimesterinde lipit ve yağ asit parametreleri, insülin ve HOMA-IR'deki değişiklikler gebelikteki yağ metabolizması değişimi ve insülin direnci gelişimi ile uyumludur. Pregestasyonel VKİ yüksek olan gebelerin insülin ve HOMA-IR değerlerinin her iki trimesterde de anlamlı yüksek olması bu olgularda insülin direnci gelişiminin daha belirgin olduğu göstermektedir. Diğer yandan AAH'nın metabolik belirteçler üzerinde anlamlı düzeyde etkili olmadığı görülmüştür. Sonuç olarak; pregestasyonel VKİ, ikinci trimesterdeki AAH'na kıyasla olumsuz metabolik sonuçlar açısından daha önemli bir belirleyici olarak kabul edilebilir.