Gebelikte risk algısı ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırma, gebelikte risk algısı ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla tanımlayıcı ve ilişki arayıcı bir tasarımda yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini Bandırma Eğitim Ve Araştırma Hastanesi'nin Kadın Doğum Polikliniği'ne, 8 Kasım 2024 - 8 Nisan 2025 tarihleri arasında prenatal kontroller amacıyla başvuran 338 gebe oluşturmaktadır. Veriler, "Kişisel Bilgi Formu", "Gebelikte Risk Algısı Ölçeği (GRAÖ)" ve "Gebelikte Maternal Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (GMSOÖ)" olmak üzere üç bölümden oluşan anketler ile toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 28.0 ve R Studio 4.4.1 programları kullanılmıştır. Dağılımın normalliği Kolmogorov-Smirnov testi ve grafiksel analizlerle değerlendirilmiştir. Verilerin normal dağılmadığı tespit edildiği için non-parametrik testlerden Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis H testleri ile Spearman korelasyon analizi uygulanmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırmaya katılan gebelerin yaş ortalaması 27 olup, çoğunluğu üniversite mezunu, çalışmayan ve gelir durumu dengeli bireylerden oluşmuştur. Araştırma bulgularına göre, GRAÖ toplam puan ortancası 14,3 (ÇAA = 52,2), bebeğe yönelik risk algısı ortancası 10,0, kendine yönelik risk algısı ortancası 22,9 bulunmuştur. GMSOÖ toplam puan ortancası 83,9 (ÇAA = 42,2) olup, alt boyutlarda ortanca değerler 79,2 ile 87,5 arasında değişmiştir. Araştırmaya katılan gebelerin risk algısı düzeylerinin düşük ve sağlık okuryazarlığı düzeylerinin yüksek olduğu bulunmuştur. Risk algısı ile sağlık okuryazarlığı arasında negatif yönde, yüksek düzeyde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (rₛ = −0,86; p < 0,001). Araştırmada eğitim düzeyinin artmasıyla birlikte gebelikte risk algısının azaldığı, buna karşılık maternal sağlık okuryazarlığı düzeyinin yükseldiği belirlenmiştir. Sigara kullanan gebelerin risk algısı puanları daha yüksek, sağlık okuryazarlığı puanları ise daha düşük bulunmuştur. Doğum öncesi eğitim alan, tetanos aşısı yaptıran, folik asit ve demir takviyesi kullanan gebelerin daha düşük risk algısına ve daha yüksek sağlık okuryazarlığına sahip oldukları saptanmıştır. Elde edilen bulgular, sağlık okuryazarlığı düzeyinin artmasının gebelikte risk algısını azalttığını göstermektedir. Bu doğrultuda, gebelik sürecinde bireyselleştirilmiş eğitimlerin ve sağlık okuryazarlığını güçlendirmeye yönelik girişimlerin, gebelerin risk algısını azaltmada etkili olabileceği sonucuna varılmıştır.