Geleneğin dönüşümü bağlamında bir sosyal sorumluluk projesi: Bir Usta Bin Usta örneği

Geleneğin dönüşümü, geleneksel bilgi ve bu bilgi aktarımının dönüşümüdür. Sanayileşme ve küreselleşme nedeniyle geleneksel el sanatları ve zanaatkârda bir dönüşüm yaşanmıştır; çünkü bu temel iki süreç yaşanırken geleneksel bilginin varlığı gözardı edilmiştir. Bir sosyal sorumluluk projesi olan Bir Usta Bin Usta; geleneksel bilginin aktarımı konusunda söz sahibi olan el sanatlarının dönüşümüne katkı vermiştir. Bir başka ifadeyle Bir Usta Bin Usta projesi, modernite karşısında geleneksel el sanatlarını koruma altına alma çabası içinde olan bir projedir. 2010-2019 yılları arasında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından seçilen ustaların verdiği modüler eğitimle kursiyer yetiştirilmesine vesile olan bu proje, on yıllık süre zarfı içinde elli geleneksel el sanatının dönüşmesinde etkin bir rol oynamaya çalışmıştır. Çalışmanın kapsamı ve sınırlılığı beş geleneksel el sanatından oluşmaktadır. Bunlar; Yahyalı halı dokumacılığı, Amasya çuha dokumacılığı zembil örücülüğü, cam nazar boncuğu ve ebrudur. Çalışmanın ilk bölümünde tezin konusu, kapsam ve sınırlılıkları, amacı, önemi ve yöntemi anlatılmıştır. İkinci bölümde Bir Usta Bin Usta projesi, sosyal sorumluluk kavramı ve tez kapsamında çalışılan beş geleneksel el sanatının tarihçesi hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde ise Bir Usta Bin Usta projesi kapsamında alan araştırmalarında elde edilen veriler, geleneğin dönüşümü bağlamında değerlendirilmeye çalışılmıştır. Söz konusu bu dönüşüm; teknik özellikler, kültürel mekân, motifler, eğitim ve aktarım şeklini kapsamaktadır. Çalışmanın sonucunda Bir Usta Bin Usta projesi kapsamında çevresel ve sosyal başarıların elde edildiği, öte yandan ekonomik çıktıların yeterince sağlanamadığı ortaya konmuştur. Bunun en temel nedeni de proje kapsamında verilen modüler eğitim sisteminin kısa süreliliğidir; çünkü geleneksel bilgi bir bütündür ve içinde barındırdığı sözelliğin yanı sıra yıllara dayanan gözlem ve uygulamalı deneyimle kazanılan bir beceri türüdür. Öte yandan geleneksel el sanatlarının günümüz yaşantısında geleneğin dönüşüm geçirmesiyle sürekli güncellendiği kanıtlanmıştır. Söz konusu bu durum; kültürel mekânda ve teknik özelliklerde kendini göstermektedir. Bir Usta Bin Usta projesinin bu dönüşüme katkısının, çıktı açısından çuha dokuma, zembil örücülüğü ve cam nazar boncuğunda gerçekleştiği, ne var ki ebru sanatı ve Yahyalı halı dokumacılığında bir dönüşüme yol açmadığı araştırmacı tarafından tespit edilmiştir. Bir başka ifadeyle geleneksel el sanatlarının dönüşümü, başta kültürel mekân ve teknik dönüşümün gerçekleşmesine, ardından da zanaatkârın istemesine bağlıdır.