Geleneksel kent dokusunun veri madenciliği yöntemiyle analizi ve yeni yapı tasarımları için yapay zekaya dayalı bir model önerisi

Kentler, karmaşık ve kuralsız gibi görünen yapılarının altında coğrafik, iklimsel, sosyo-kültürel, ekonomik vb. çeşitli faktörlerin oluşturduğu kurallar doğrultusunda işleyen ve yaşayan sistemlerdir. Kente ait olan bu yapı, onu meydana getiren parçaların birbirleriyle olan ilişkilerinin çözümlenmesi ve bir kural sisteminin bulunması ile açığa çıkmaktadır. Bu kural sisteminin oluşturulmasında ise somut ve somut olmayan kültürel miras ögelerinden yararlanılmaktadır. Ancak zaman içerisinde kültürel miras anlamında kayıplar verilmekte ve bu ögeler çoğu zaman kaybolma tehlikesi ile karşı karşıya kalmaktadır. Kentlerin karmaşık yapılarına ilişkin mevcut bilgilerimizi arttırarak kentlerle ilgili müdahale süreçlerinde daha bilinçli ve bilgiye dayalı kararlar üretebilmek kent araştırmaları bağlamında önemlidir. Geniş ölçekli hesaplama sistemleri (large-scale computing) yeni nesil veri toplama ve analiz etme teknikleri kent araştırmaları alanında yeni olanaklar sunmaktadır. Günümüzde teknolojinin de gelişmesiyle birlikte her geçen gün daha fazla veri elde edilebilmekte ve disiplinler arası çalışmalarda bu verilerden ortaya çıkabilecek faydalı bilgilerin keşfi için veri madenciliği ve yapay zekaya dayalı yöntem ve teknikler kullanılmaktadır. Kentleri işlenmemiş verilerden oluşan birer veri tabanı olarak düşünecek olursak bu ham veriler veri madenciliği yardımıyla işlenerek kentsel sorunların çözümlenmesi bağlamında kentler için faydalı olabilecek kullanılmaya elverişli bilgilere dönüştürülebilecektir. Böylelikle hesaplamalı bilim ve mühendislik alanlarındaki önemli gelişmeler, kentsel veri analizi anlamındaki çalışmalarda çözüme ulaşma konusunda yardımcı olabilecektir. Bu sayede ortaya çıkacak olan algoritmalar yardımıyla karmaşık görünen kent yapılarının ve kural sisteminin çözümlenerek basite indirgenebilmesi sağlanacaktır. Günümüze kadar bütüncül bir biçimde korunabilmiş geleneksel kent dokularında yapılacak olan yeni yapı tasarımları için karar vericiler ve tasarımcılara destek olabilecek hesaplamalı bir model ve yazılım üretmek çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Geleneksel kent dokuları, sahip oldukları kültürel değerleri, yaşam tarzları ve geçmişin izlerini yansıtan yere ait tüm diğer özellikleri ile korunmaya ihtiyaç duymaktadırlar. Kültürel miras değeri taşıyan bu kentlerde kültür mirası anlamında sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi adına üç temel yaklaşım konusu öne çıkmaktadır. Bunlardan birincisi yapılaşma için seçilen yere ait özelliklerin belirlenmesi, ikincisi o yerde bulunan mevcut yapıların yeniden nasıl değerlendirileceği problemi, üçüncü ve son olarak ise tarihi sit alanı içerisinde yapılacak olan yeni yapıların tasarımı konusudur. Bu üç temel yaklaşımın da birbirinden bağımsız düşünülmemesi gerekmektedir. Yeni ihtiyaçlar doğrultusunda gerçekleştirilecek olan yapı tasarımları, dokunun iyi analiz edilmesini gerektirmektedir. Geleneksel dokularda yeterli analizin yapılmaması durumunda hatalı kararlar alınabilmektedir. Bu yapıların tasarlanmasında rol oynayan tasarımcıların tek başına bu analizi gerçekleştirebilmesi mümkün değildir. Bu nedenle yeni yapı tasarımları için kente dair özniteliklerin tespit edilmesi ve öznitelik değerlerinin birbiriyle olan ilişkisinin de hızlı bir şekilde çözümlenmesi gereklidir. Burada hem zaman hem de maliyet bakımından faydalı olabilecek tasarım araçlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Günümüz teknolojilerinin gelişmesi ve veri boyutunun artmasıyla birlikte veri madenciliği ve yapay zeka gibi araçlar bu konularda çalışan bireylere zaman kazandırmaktadır. Farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış tarihi ve mimari dokusuyla önemli bir geleneksel kent örneği olan Konya iline bağlı Sille Mahallesi çalışmanın uygulama alanı olarak seçilmiştir. Alan çalışmasında mimari koruma disiplinine uygun olarak tarihi doku içerisinde bulunan 62 ada 541 adet parselde 2. grup kültür varlığı olan toplam 263 adet sivil mimarlık yapısının sahip olduğu öznitelik değerleri yapı bilgi formları hazırlanarak bir veri tabanında toplanmıştır. Veri madenciliği ve yapay zekaya dayalı tekniklerle yapılara dair veri analizleri gerçekleştirilmiş ve Matlab'da hazırlanan bir uygulama ile yeni yapı tasarımları için karar vermeye yardımcı olabilecek birliktelik kuralları elde edilmiştir. Ayrıca bu birliktelik kurallarından yola çıkılarak kentsel yenileme sınırları içerisinde yer alan 34 adet boş parselde yeni yapı tasarımına yönelik kütle gabarisi için alternatifler sunulmuştur. Böylelikle yere özgü olan kente dair veriler kullanılarak geleceğe dönük yeni yapı üretiminde geçmişin izlerinden yararlanmaya ve kentsel belleğin sürdürülebilirliğine de katkı sağlamaya çalışılmıştır.