Geleneksel mahallede toplumsal hafıza: Bursa Emirsultan Mahallesi

Bu çalışmada, sosyolojik düzlemde hafıza-mekân ilişkisine odaklanılarak, geleneksel özelliklere ve tarihi bir geçmişe sahip bir mahallede toplumsal belleğin oluşumu, korunması ve aktarılması konuları araştırılmaktadır. Toplumsal hafıza ve mahalle, çalışmanın merkezinde yer alan kavramlardır. Toplumsal bellek, bireylerin zihinlerinde yerleşik olmakla birlikte bireysel hafızaların dışında var olan ve bireysel hafızalarımızı da etkileyen ve şekillendiren bir toplumsal hatırlama olgusudur. Her bir bireyde, bireysel bir yeti olduğu düşünülen hafızanın dışında, aile, dini gruplar, köy ve mahalle gibi aynı anda içinde bulunduğu veya mensup olduğu toplumsal grup adedince toplumsal hafıza katmanı bulunmaktadır. Mahalle ise, aileden sonra bireylerin en yakın fiziki grubunu oluşturmaktadır. İnsan ilişkilerinin mekânsal izdüşümü olarak tanımlanan mahalle, bireylerin hafızasını şekillendiren önemli bir toplumsal grup olmanın yanı sıra toplumsal ilişki ve çerçevelerin belirlendiği önemli bir mekândır. Çalışmada, geçmişi 14. yüzyıla kadar uzanan, belirli gelenek, adet, tören, alışkanlık, pratik ve kurallar gibi kendine has hususiyetlerinin yanında Osmanlı Devleti'nin ilk başkentliğini yapmış Bursa'nın tarihi ve kültürel arka planı nedeniyle araştırma yeri olarak Bursa Emirsultan Mahallesi seçilmiştir. Nitel görüşme tekniği kullanılarak mahallede yaşayan veya geçmişte yaşamış olan 20 kişi ile yarı yapılandırılmış soru formu üzerinden görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, araştırma neticesinde elde edilen veriler, i) mahalle tarihi, algısı, anlatıları ve değişimi, ii) mekânlar, iii) tören ve etkinlikler, iv) ilişkiler, pratikler ve alışkanlıklar ve son olarak v) şahsiyetler şeklinde beşli bir tasnifle kategorize edilerek sunulmaktadır. Ayrıca mahalledeki toplumsal hafızaya dair bulgular analiz edildiğinde dini inanç, tarihilik ve değişim temaları ön plana çıkan çıkmaktadır. Anahtar Sözcükler Toplumsal Hafıza, Hatırlama, Hafıza-Mekân İlişkisi, Mahalle, Bursa Emirsultan Mahallesi