Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma modellerinin yeniden dizayn edilmesinde bir alternatif olarak Çin modelinin uygulanabilirliği

2007'de başlayan ve izleyen 2 yıl boyunca derinleşip global hale gelen Küresel Finansal Kriz, hemen her ülkeyi farklı oranlarda etkilemiştir. Dünya toplam dış ticaretinde daralmalara yol açmış, ülkelerin milli gelirinde ve büyüme oranında azalmalara ve buna paralel olarak işsizlik oranında artışlara neden olmuştur. Bu süreç boyunca neoliberal iktisatın yeterliliği ve başarısı tartışılır hale gelmiş hem akademide hem pratikte doğal olarak yeni arayışlar başlamıştır. Denetimi elden bırakmadan, ülkenin ekonomik sistemini, küresel ve kapitalist dünyaya entegre ederek yoluna devam eden Çin'in bu alternatif arayışında bir kalkınma modeli olup olamayacağı hem akademik hem de siyasi çevrelerde tartışılır hale gelmiştir. Alternatiflerin varlığının neoklasik dünyada unutulmaya yüz tuttuğu dönem Çin Halk Cumhuriyeti'nin yükselişe geçtiği dönemle kesişmiştir. Bu tezde, kalkınmaya yeni bir perspektiften bakmanın gereğini vurgulanmakta ve başka alternatiflerin varlığını göstermek amacıyla Çin Kalkınma Modeli üzerine bir inceleme yapılmaktadır. Kalkınmanın öncelenmesinin gerekliliği ve bu bağlamda Çin modelinin gelişmekte olan ülkeler için bir kalkınma modeli teşkil edip edemeyeceği bu doktora tezinin temel konusudur. Tezin temel hipotezi ise, Çin'in gelişmekte olan ülkeler için bir mutlak bir model oluşturamayacağı yönündedir. Kalkınma iktisadının ortodoks yaklaşımının eleştirildiği, literatürdeki kalkınma yaklaşım ve teorilerinin bu bağlamda tartışıldığı ilk bölümden sonra ikinci bölümde Çin Kalkınma Modeli detaylarıyla irdelenmiş, modeli diğer modellerden ayıran yönleri ortaya konulmuştur. Üçüncü ve son bölümde ise önce nedensellik testi, sonrasında ise dinamik panel analizi ile Çin'in de içinde olduğu 92 ülkenin büyüme modeli bileşenlerinin analizi yardımıyla kalkınmadan büyümeye giden yolun varlığı ispat edilmiş ve gelişmekte olan ülkeler için Çin'in kalkınma modelinin alternatif bir model olarak uygulanıp uygulanamayacağı tartışılmıştır. İlk iki bölümdeki teorik tartışmaların ardından yapılan testlerin sonuçlarının kalkınmanın öncelenmesi gerektiği hipotezini desteklemesi gelişme yolunun kalkınmadan büyümeye gittiğine dair güçlü bir kanıttır. Çin Modelinin örnek teşkil edip edemeyeceği sorusunun cevabı ise Çin'in kendine özgü özelliklerinden kaynaklı olarak birebir örnek alınamayacağı yani mutlak bir örnek olamayacağı yönündedir. Yine de başka alternatiflerin varlığını göstermesi noktasında Çin'in gelişmekte olan ülkeler için model olduğu gerçeği göz ardı edilmemelidir.