Genç işsizliğinin yarattığı psikolojik sorunlar açısından bir ara değişken olarak mesleki eğitim

Çalışmanın amacı, ortaöğretim son sınıf öğrencilerinin işsizlik kaygısı, stres, depresyon ve özsaygı düzeylerini belirlemek ve mesleki ortaöğretimin bu değişkenler arasındaki ilişkilerde aracılık etkisini incelemektir. Bu doğrultuda, mesleki ortaöğretimin gençlerin psikolojik iyi oluşuna katkısı araştırılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğrencilerin %18,9'u yüksek veya çok yüksek düzeyde işsizlik kaygısı yaşamaktadır. Öğrencilerin %66,4'ü iş bulamama nedenini ülkenin sosyo-ekonomik koşullarında görmektedir. Bu bulgu, ekonomik koşulların psikolojik kaygılar üzerindeki etkisini göstermektedir. İşsizlik kaygısı en düşük okul türü mesleki ve teknik Anadolu lisesidir. Bu değişken okul türlerine göre anlamlı biçimde farklılaşmaktadır. Örneklemi oluşturan öğrencilerde depresyon (%63,1) ve stres (%66,1) deneyimi yaşayanların oranı oldukça yüksektir. Bunun da ötesinde örneklemin yaklaşık üçte biri çok ileri düzeyde depresyon (%30,4) ya da stres deneyimi (%30) yaşamaktadır. Bulgular, öğrencilerin %43,7'sinin yüksek, %42,7'sinin orta, %13,6'sının ise düşük özsaygıya sahip olduğunu göstermektedir. Anadolu lisesi öğrencilerinin depresyon ve stres düzeyleri, mesleki eğitim merkezi (MESEM) öğrencilerinden anlamlı biçimde daha yüksektir. Depresyon, stres ve özsaygı düzeyi cinsiyete göre anlamlı biçimde erkekler lehine farklılaşmaktadır. İşsizlik kaygısı, depresyon ve stres değişkenleri, özsaygıdaki değişimin %44,8'ini; işsizlik kaygısı, özsaygı ve stres değişkenleri ise depresyondaki değişimin %71,6'sını açıklamaktadır. Bu oranlara göre modelimiz güçlü bir açıklayıcılığa sahiptir. Mesleki ortaöğretimin aracılık etkisi stres - depresyon, stres - özsaygı, depresyon - özsaygı arasındaki ilişkilerde tespit edilmiştir. İşsizlik kaygısı, depresyon, stres ve özsaygı düzeyleri açısından mesleki ortaöğretim öğrencilerinin genel ortaöğretim (Anadolu lisesi) öğrencilerine kıyasla daha iyi durumda olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bulgular mesleki eğitimin öğrencinin psikolojik iyi oluşu üzerinde koruyucu bir rol oynayabileceğini göstermektedir.