Gezin (Elazığ) beldesi yeraltı sularının hidrojeokimyasal incelemesi

Gezin beldesi ve yakın çevresindeki yeraltı sularının hidrojeokimyasal özelliklerinin belirlenmesini konu alan bu çalışmanın amacı, çalışma sahasındaki yeraltı sularının fizikokimyasal özelliklerini incelemek, kökenlerini ve birbirleriyle olan ilişkilerini, içme kullanma ve sulamaya uygunluklarını belirlemek, suların kirlilik durumlarını değerlendirmektir. Bu amaçla çalışma alanı içerisindeki kuyu, kaynak ve çeşmelerden yeraltı su seviyesinin düşük ve yüksek olduğu dönemlerde su örnekleri alınarak kimyasal ve izotop analizleri yapılmıştır. Analiz sonuçları çeşitli grafikler yardımıyla değerlendirilmiş, içme, kullanma ve sulamaya uygunlukları standartlarla karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Çalışma sahasında yüzeyleme veren birimler yaşlıdan gence doğru : Üst Jura-Alt Kretase yaşlı Guleman Ofiyolitleri, Maestrihtiyen-Alt Eosen yaşlı Hazar Grubu, Orta Eosen yaşlı Maden Karmaşığı, Pliyo-Kuvaterner yaşlı eski alüvyonlar ve güncel alüvyonlardır. Alüvyondan alınan örselenmiş numunelerde sabit basınçlı permametre ve tabanı delikli kutu yöntemleri ile geçirimlilik katsayısı; sıkılama yöntemi ile de porozite belirlenmiştir. Ayrıca, yeraltı su seviyesinin düşük ve yüksek olduğu dönemlerde belirlenen kuyulardan yeraltı su seviyeleri ölçülerek su tablası haritaları ve yeraltı suyu akım yönü belirlenmiştir. Çalışma alanı içerisinde incelenen suların sıcaklıkları 14 ºC ile 21,3 ºC arasında, pH'ları 6,7 ile 7,9, elektriksel iletkenlikleri 418 μS/cm ile 925 μS/cm arasında değişmektedir. Çalışma kapsamında özellikle alüvyon akifer sularının Hazar Gölü ile bir etkileşiminin olup olmadığını incelemek amacıyla göl suyu da Ekim (2014) ayında örneklenerek kimyasal ve izotop analizleri yapılmıştır. Hazar Gölü'nün pH'ı 9.0, elektriksel iletkenliği ise 2260 μS/cm'dir. İncelenen suların kimyasal analiz sonuçları Piper, Scholler, Wilcox, ABD Tuzluluk Laboratuvarı ve dairesel diyagramlar yardımıyla değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler neticesinde sularda bulunan baskın katyonun Ca+2, baskın anyonun ise HCO3- olduğu; incelenen suların Piper diyagramında CaCO3 ve MgCO3 lü sular bölgesinde gruplandığı görülmüştür. İnceleme alanındaki sularda NH ve NO 'ün yağışlı ve kurak dönemdeki değişimleri incelenmiş, limit değere yakın veya yüksek değerler elde edilen kuyularda bu kirliliğin olası sebepleri açıklanmıştır. Çalışma alanında yeraltı su seviyesinin düşük olduğu Ekim ayında, yeraltı suyu örneğinde 2H (döteryum), 3H (trityum) ve 18O (oksijen-18) izotop analizleri yapılmıştır. İzotop analiz sonuçlarına göre suların kökenleri, yeraltında dolaşım ve kalış süreleri ayrıca yeraltı suları ile göl suyu arasındaki ilişkiler belirlenmeye çalışılmıştır.