Glukoz intoleranslı hastalarda kemik ile yağ dokusu arasındaki ilişki

Osteokalsin, osteoblastlardan sentezlenen bir kemik yapım belirtecidir. Hayvan çalışmalarında β hücre proliferasyonu, insülin sekresyonu ve insülin duyarlılığını uyarıcı etkisi gösterilmiştir. Osteokalsin ve glukoz metabolizması arasındaki bu ilişki, kemik ve enerji metabolizması arasındaki bağlantıya işaret etmektedir. Karboksilasyon durumuna göre iki tip osteokalsin bulunmaktadır: ankarboksile (undercarboxylated) osteokalsin ve karboksile osteokalsin. Esas hormon etkisini gösteren aktif form ankarboksile osteokalsindir. Kemiğe düşük afinitesi olan ankarboksile formun büyük çoğunluğu dolaşıma salınırken, kemikteki hidroksiapatite yüksek afinite gösteren karboksile form kemikte depolanmaktadır. Diğer faktörlerin yanı sıra adipoz dokudan salgılanan leptin ve adiponektin sekresyonu osteokalsin sentezini etkilemektedir. Bu çalışmamızda, farklı glukoz toleranslı olgularda serum osteokalsin seviyelerinin insülin duyarlılığı ve adipokinlerle ilişkisini araştırmayı amaçladık. Çalışmamıza hastanemizin Endokrinoloji polikliniğine başvuran 75 olgu (58 kadın, 17 erkek; 30-65 yaş aralığında) dahil edilmiştir. Tüm olguların boy ve kilo ölçümleri alınarak beden kitle indeksi ( BKİ, kg/m2) hesaplanmıştır. Tüm olgulara bir gecelik açlık sonrasında 75 gr oral glukoz tolerans testi (75 gr OGTT) yapılmış ve alınan venöz kan örneklerinde osteokalsin (intakt ve ankarboksile), glukoz, insülin, adiponektin ve leptin seviyeleri ölçülmüştür. Karboksile osteokalsin düzeyi hesaplanmıştır. İnsülin duyarlılığı, homeostasis model assessment (HOMA) modeli ile belirlenmiştir. Olgular OGTT sonuçlarına göre normal glukoz toleranslı (n=25), prediyabetik (n=25, bozulmuş açlık glukozu (BAG) ve bozulmuş glukoz toleransı (BGT) olgularını kapsar) ve diyabetik (n=25) olarak ayrılmıştır. Çalışma öncesinde, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma Etik Kurulu'ndan onay alınmış ve tüm olgular bilgilendirilerek yazılı onam formu alınmıştır. İlk aşamada olgular intakt ve ankarboksile osteokalsin seviyelerine göre tertillere ayrılmıştır. İstatistiksel olarak anlamlı olmamakla birlikte yüksek ankarboksile osteokalsin tertilinde normal glukoz toleranslı olguların, düşük ankarboksile osteokalsin tertilinde ise diyabetik olguların daha fazla sayıda olduğu dikkati çekmiştir. Aynı şekilde yüksek intakt osteokalsin tertilinde de normal glukoz toleranslı olguların daha fazla sayıda olduğu saptanmıştır. İkinci aşamada olgular OGTT sonuçlarına göre gruplandırılmıştır. Prediyabetik grupta karboksile osteokalsin değerlerinin normal glukoz toleranslı ve diyabetik gruba göre anlamlı olarak daha düşük olduğu saptanmıştır. Üçüncü aşamada, olgular HOMA-IR kestirim noktası 2.7 alınarak insülin direncine göre gruplandırılmıştır. Dirençli grupta leptin düzeyleri anlamlı daha yüksek, adiponektin düzeyleri ise anlamlı daha düşük saptanmıştır. Sonuç olarak, çalışma sonuçlarımız düşük karboksile osteokalsin konsantrasyonları ile glukoz homeostazı arasında bir ilişki olduğunu düşündürtmektedir. İnsan glukoz homeostazı ve insülin direnci üzerine farklı osteokalsin formlarının etki mekanizmalarını gösterebilmek için prospektif çalışmalara öncelik verilmelidir.