Görsel sanatlar öğretmenlerinin niteliklerine ilişkin beklentiler ve ilgili öğretmen eğitimi programlarıyla ilişkisi

Bu araştırmanın amacı iki boyutludur. Birincisi, ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin (5, 6, 7 ve 8. sınıflarda öğrenim gören öğrenciler), görsel sanatlar öğretmen adaylarının, okul müdürlerinin, ilköğretim müfettişlerinin ve eğitim sendikaları yöneticilerinin, görsel sanatlar öğretmen niteliklerine ilişkin beklentilerinin keşfedilmesi ve katılımcılar arasındaki beklentiler açısından benzerlik ve farklılıkların belirlenmesi, ikincisi ise, bu beklentilerin görsel sanatlar öğretmen eğitimi programlarındaki niteliklerle karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmesidir. Bu amaçlar doğrultusunda, araştırmada temellendirilmiş kuram (grounded theory) yöntemi benimsenmiş ve veri toplama, kodlama, çözümleme, kategori ve tema oluşturma süreçleri buna göre gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya toplam 293 öğrenci, üç okul müdürü, üç ilköğretim müfettişi, 12 eğitim sendikası yöneticisi ve 59 görsel sanatlar öğretmen adayı gönüllü olarak katılmıştır. Araştırmanın verileri öğrencilerden, okul yöneticilerinden ve ilköğretim müfettişlerinden sırasıyla kompozisyon ve yüz-yüze görüşme yoluyla, sendika yöneticilerinden ise odak grup görüşmeleri yoluyla toplanmıştır. Öğretmen adaylarına ilişkin veriler, nitelik sıralama, gözlem öncesi ve gözlem sonu kompozisyon ve odak grup görüşmeleri yoluyla toplanmıştır. Araştırmanın verileri üç aşamada çözümlenmiştir. Birinci aşamada, tüm veriler araştırmacı tarafından kodlanmış ve her bir çalışma grubu için sırasıyla kategoriler ve temalar oluşturulmuştur. İkinci aşamada, söz konusu kategoriler ve temalar karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmiştir. Son aşamada ise, mevcut kategoriler ve temalar üst (meta) kategori ve üst (meta) tema başlıkları altında tanımlanmıştır. Araştırmanın birinci sorusu kapsamında gerçekleştirilen analizler sonucunda, sayıları 89 ile 190 arasında değişen çok sayıda kategori elde edilmiş ve bu kategorilerin sayıları 15 ile 21 arasında değişen anlamlı temalarla ifade edilebildiği bulunmuştur. Belirgin olarak, bulgular öğrencilerin görsel sanatlar öğretmen niteliklerine ilişkin beklentilerinin sanata adanmışlık, adalet, hoşgörü, eğlenceli ders, teknik çeşitlilik gibi kategoriler ve inanç, değer, meslek bilgisi, alan bilgisi gibi kapsayıcı temalarla birlikte tanımlanabildiğini, öğretmen adaylarının beklentilerinin ise yenilikçilik, sevgi-saygı, kararlara katılım, program bilgisi gibi kategoriler ve inanç, değer, motivasyon, meslek bilgisi gibi kapsayıcı temalarla birlikte açıklanabildiğini göstermiştir. Bulgular ayrıca, okul müdürlerinin ve müfettişlerin görsel sanatlar öğretmen niteliklerine ilişkin beklentilerinin çocuk sevgisi, yaratıcılık, erken öğretmen eğitimi gibi kategoriler ve tutum, sanatsal özellik, sanat eğitimi politikaları gibi kapsayıcı temalarla betimlenebildiğini, sendikaların yöneticilerinin beklentilerinin ise duyguların eğitimi, sosyal ve kültürel etkinlikler, coşku gibi kategoriler ve sanat eğitimi süreçleri, ders dışı etkinlik, kişilik özellikleri gibi kapsayıcı temalarla açıklanabildiğini de ortaya koymuştur. Araştırmanın ikinci sorusuna ilişkin analizler sonucunda, paydaşların görsel sanatlar öğretmen niteliklerine ilişkin beklentileri arasında kategoriler ve temalar düzeyinde hem benzerlikler (örneğin öğretmen değerleri), hem de farklılıklar (örneğin, erken öğretmen eğitimi) olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın üçüncü sorusu kapsamında gerçekleştirilen analizler sonunda ise söz konusu temaların ve kategorilerin üst temalar (örneğin, sanat eğitimi süreçleri bilgisi) ve üst kategoriler (örneğin, eğitim inançları) aracılığıyla açıklanabildiği belirlenmiştir. Bulgular, üst temalar ve üst kategoriler aracılığıyla ifade edilen paydaş beklentileri ile görsel sanatlar öğretmen eğitimi programlarının hedefler, içerik ve eğitim durumları arasında hem benzerlikler, hem de farklılıklar olduğunu göstermiştir. Mevcut araştırma bulgularından hareketle, görsel sanatlar eğitimine ve gelecekteki araştırmalara yönelik bir dizi öneride bulunulmuştur.