GSYH'den sürdürülebilir kalkınma hedeflerine: DEA ile ülkelerarası verimlilik analizi ve Türkiye örneği

Bu tez, ülkelerin ekonomik kapasitelerini Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) doğrultusunda nasıl etkili bir şekilde kalkınma sonuçlarına dönüştürdüklerini analiz etmektedir. 2015–2023 yılları arasında 167 ülkeyi kapsayan çalışmada, SKA göstergelerinin yüksek boyutluluğunu azaltmak için Temel Bileşenler Analizi (PCA) uygulanmış ve bu bileşenler, Değişken Getiri Ölçeği (BCC) altında girdi odaklı Veri Zarflama Analizi (DEA) modeline çıktı olarak dahil edilmiştir. Bu DEA–PCA yaklaşımı, çok boyutlu kalkınma verilerinde çoklu doğrusal bağlantı ve karmaşıklık sorunlarını aşarak, ekonomik girdilerin kalkınma performansına ne derece etkin dönüştürüldüğünü değerlendirmeyi mümkün kılar. Sonuçlar, bölgeler ve gelir grupları arasında belirgin verimlilik farklarını ortaya koymaktadır. Bazı ülkeler sınırlı ekonomik kaynaklarla yüksek SKA performansı sergilerken, bazıları güçlü ekonomik kapasiteye rağmen düşük başarı göstermektedir. Özellikle Türkiye'nin düşen verimlilik puanları, ekonomik büyümenin sürdürülebilir kalkınma ile orantılı ilerlemediğini, bu durumun ise politika uyumsuzluğu veya kaynakların etkisiz kullanımından kaynaklandığını göstermektedir. Tez, deneysel olarak, gayri safi yurtiçi hasıla veya kişi başına gayri safi yurtiçi hasıla gibi geleneksel ekonomik kalkınma ölçütlerinin ötesine geçilmesi ve ekonomik gelişmenin bu hedeflere etkili bir şekilde dönüştürülmesini sağlayarak, doğrudan SKA'lara odaklanılması gerektiğini vurgulamaktadır.