Güncel durum ve uygulamaları üzerinden 5366 sayılı Yasa: Tarihi Yarımada örneği

Kentler, yaşayan ve dönüşen sistemlerdir. Kentler; politik, sosyal, ekonomik, fiziksel koşulları kapsamında ihtiyaca ve/veya belli yönlendirmelere bağlı olarak yenilenme ve dönüşüm süreçlerinden geçerler. İstanbul da farklı dönemlerde, farklı niteliklerde olmak üzere sürekli bir değişim içerisinde olmuştur. Yenikapı kazılarıyla tarihi 8500 yıl öncesine dayandığı belgelenen İstanbul; coğrafi konumu, doğası, tarihi ve kültürel zenginlikleri, turizm potansiyeli ile ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Bununla beraber kent; ekonomik etkinliği, nüfus yoğunluğu ve sosyal yapısından kaynaklanan sorunlar ile deprem riski, yetersiz donatı alanları, eskime-köhneme gibi pek çok fiziksel problemi de bünyesinde barındırmaktadır. Tanımlanan tüm olumlu/olumsuz özellikleri itibari ile İstanbul'un en iyi temsili şüphesiz ki Tarihi Yarımada'da görülür. Tarihi Yarımada; sit alanı olması, çeşitli düzenleme yaklaşımlarının gözlemlenmesine imkân vermesi, önemli kentsel yenileme uygulamalarına ev sahipliği yapması dolayısıyla bu çalışmanın altlığı olarak, ortaya koyacağı örnek zenginliği açısından, özellikle seçilmiştir. Bu çalışmada; ülkemizde 2005 yılında kabul edilen "5366 sayılı Yenileme Yasası" kapsamında, Tarihi Yarımada'da yürütülen kentsel yenileme uygulamalarının 2005 yılından günümüze kadar olan süreçteki fotoğrafı çekilmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde; tez için kaynakça oluşturmak ve tezin içeriğini zenginleştirmek amacıyla yapılan araştırmalar literatür özeti ile aktarılmış, daha sonra tezin amacı ve hipotezi ortaya konmuştur. İkinci bölümde; "kentsel yenileme", içerdiği çeşitli kavramlar ile birlikte tanımlanmış, farklı kentsel müdahale yöntemleri hakkında bilgi verilmiş ve yenileme olgusunun Amerika, Avrupa ve Türkiye'deki tarihsel gelişimi ortaya konmuştur. Tezin inceleme konusu olan "5366 sayılı Yenileme Yasası"nın yürürlüğe girdiği 2005 yılı, çalışmada öncesi ve sonrasını belirtecek şekilde referans tarihi olarak ele alınmıştır. Buradan hareketle üçüncü bölümde de; 2005 yılı ve öncesindeki kentsel yenileme uygulamalarının yasal altlıkları aktarılmış, 2005 yılı sonrasındaki süreçte ise 5366 sayılı Yasa ve diğer düzenlemelerde yapılan değişiklilerin bu yasayı nasıl etkilediği incelenmiştir. Dördüncü bölümde; yurtdışı ve Tarihi Yarımada'da devam eden ve/veya tamamlanmış kentsel yenileme çalışmaları incelenmiştir. Ele alınan yenileme uygulamalarından tamamlanmış olanları; "amaç/hedefler, proje alanı, planlama, aktörler, katılım, finans, uygulama" olarak yedi farklı başlıkta çalışılarak daha detaylı incelenmiştir. Beşinci bölüm olan sonuç kısmında ise; yurtdışı örneklerinde ve Tarihi Yarımada'daki kentsel yenileme çalışmalarında tespit edilen sorunlar ve bunlara yönelik çözüm önerileri ortaya konmuştur.