Gündelik yaşamda Osmanlı kadının temsiliyeti (1908 -1918)

Osmanlı İmparatorluğu'nun uzun siyasi tarihinde on dokuzuncu yüzyıl ıslahatlar ve kurumsallaşma yüzyılı olarak tanımlanabilir. III. Selim'in (1789 -1807) ve II. Mahmud'un (1808 -1839) saltanat yıllarına damgasını vuran ıslahatlar 1839 Tanzimat Fermanı'yla bir devlet politikası haline dönüşecektir. Tanzimat Fermanı'yla başlayacak olan Osmanlı kurumlarının modernleşme süreci de yeni ve dönüşü olmayan bir dönemin miladını anlamına gelecektir. Devlet eliyle gerçekleştirilmeye çalışılan ıslahatlar matbuatın da vücut bulmaya başladığı on dokuzuncu yüzyılın ortasından itibaren toplumun modernizasyona yeni bir boyut kazandıracaktır. Osmanlı matbuatı, özellikle Osmanlı modernleşmesinin gündelik hayattaki karşılığını satırlarına aktaracak, bu sayede modernleşmenin farklı vecheleri de görünürleşmeye başlayacaktır. Matbuatın kurumsallaşmasına paralel olarak öne çıkan başlıklardan biri ise kadın meselesidir. Bu bağlamda değişen toplum yapısıyla birlikte gündelik hayattaki ilişkilerden, tüketim alışkanlıklarına kadar bir dizi alanda kadınların konumu tartışılır hale gelecektir. 1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte matbuattaki artış kadınlarla ilgili varolan tartışmaları birçok yönden çeşitlendirecektir. II. Meşrutiyet'in doğurmuş olduğu atmosferde öne çıkan yeni hayat yeni toplum iddiası ise kadınların gündelik hayattaki ilişkilerinin toplumsal cinsiyet bağlamında değerlendirilmesi anlamına gelecektir. Özellikle kadının ontolojik varlığı, bedeninin görünümü, sağlıklı olması, kıyafetindeki değişim (tesettür) ve hane içi konumuna yönelik süregelen tartışmaların içeriğini zenginleştirecek veya yenilerini ekleyecektir. Bahsi geçen bu tartışmalarda kadınların konumu gündelik hayattaki konumu, yeni hayattaki sınırlarının ne olduğu gibi sorulara cevaplar aranacaktır. Ayrıca, bu sınırlara yönelik tartışmalarda kamusal hayatın nasıl olması gerektiği sorusuna aranan cevap kadar, bütün toplumun örnek alabileceği bir kadın profili yaratma kaygısı da mevcuttur. Bu kaygının zihinsel arka planı çok öncelere dayanmakla birlikte, fikri tartışmaların gelişimi Osmanlı matbuatının şekillenmesiyle başlatılabilir. II. Meşrutiyet dönemi ise bu tartışmaların adeta zirve yaptığı bir dönemdir. Nitekim, 1918 yılında imzalan Mondros Ateşkes Antlaşması'yla fiilen sona eren imparatorluğun kadınları ise erken cumhuriyet dönemine birçok kazanımla gireceklerdir.